Türkiye'de adem-i merkeziyet düşüncesinin doğuşu ve gelişimi

Abstract

Türkiye'de adem-i merkeziyet düşüncesinin kökeninde Mithat Paşa yatmaktadır. Mithat Paşa adem-i merkeziyetçi görüşleriyle kendinden sonraki bu idari sistem savunucularına öncülük etmiştir. Özellikle Osmanlı İmparatorluğu'nda adem-i merkeziyetin en önemli savunucusu Prens Sabahattin olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu'nun kötü gidişatını önlemek için özellikle Tanzimat Dönemi'nden itibaren idari yönetim açısından yeni nizamnameler çıkarılmıştır. Ancak bu düzenlemeler imparatorluğun yıkılmasını engelleyememiştir. II. Meşrutiyet Dönemi'nde basında adem-i merkeziyet düşüncesi yoğun bir şekilde tartışılmıştır. Öyle ki bu tartışmalar siyasi partilerin programlarına bile yansımıştır. Yeni Türkiye Devleti'nin kuruluş aşamasında I. TBMM idari bakımından adem-i merkeziyete önem vermiştir. Nitekim bu durum 1921 Anayasa'sına da yansımıştır. 1924 Anayasası'nda ise daha bir merkeziyetçi açıdan yerel yönetimler ele alınmıştır. Ancak genç Türkiye Cumhuriyeti'ni çağdaş bir yapıya ulaştırmak için yerel yönetimlere önem verilmiştir.