Afyonkarahisar-Boyalıköy Kureyş Baba Külliyesi

Abstract

Türklerin 1071 Malazgirt Zaferi'nden çok önceki tarihlerde Anadolu toprakları Pers ve Arap akınlarına sahne olmuştur. Bu akınlara Emeviler Dönemi'nde Seyit Battal Gazi, Abbasiler Dönemi'nden itibaren de Kavusoğlu Haydar ve Afşin Bey gibi Türk akıncı komutanları da katılmış Afyon'da Karahisar Kalesi ele geçirilmiş Amorium kenti kuşatılmıştır. Abbasi akınların sonucunda Bizans yerleşimlerin çoğunlukla harap olduğu, günümüzde Afyon kent sınırları içinde yer alan Amorium'un tek kent olarak ayakta kaldığı bilinmektedir. Malazgirt Zaferi'nden sonra Türk akınları artmış, Orta Asya'dan yayılan sufi hareketleri bu akınlarla Anadolu'nun uç bölgelerine ulaşarak yerleşilen bölgelerin Türkleşme, İslamlaşma, kolonizasyon ve şenlendirilmesinde büyük katkıları olmuştur. Tezin konusunu oluşturan ve Afyon Boyalıköy'ünde yer alan külliyenin, merkezden uzakta, günümüzde 100 haneli ücra bir alanda konumlanmış olması, sufi hareketlerin iskanlaşma politikasına uygun bir yerleşme politikasının bu bölgede uygulandığına işaret eder. Kureyş Baba Külliyesi'nin herhangi bir yapısından günümüze herhangi bir kitabenin ulaşmamış oluşu, külliyenin tarihlendirilmesinde ve külliyenin ana yapısının işlevi hakkında tartışmalara neden olmuştur. Bu tez kapsamında, Afyon'da yer alan Kureyş Baba Külliyesi'nin yapıları tek tek, kendi yapı tipileriyle konum, plan, mekan, tarihi ve siyasi koşulları dikkate alarak karşılaştırılmış ve külliyenin tarihlendirilmesi ve işlevini hakkında değerlendirmelerde bulunulmuştur.