Türk vergi sisteminde vergi denetimi uygulamaları

Abstract

Kamu harcamalarının en önemli finansman kaynağını vergiler oluşturmaktadır. Devletlerin vergileri gereği gibi toplayabilmeleri, her ülkede, her dönemde çeşitli zorluklar arzetmektedir. Vergi mükellefleri ise, vergiye karşı direnç göstermekte, bir çok nedenle vergi kaybı sonucunu doğuran eylem ve işlemlerde bulunabilmektedirler. Bu nedenle devlet vergi kaybını mümkün olan en az düzeye indirmek için çeşitli önlemler almak zorundadır. Bu önlemlerden birisi de, beyan esasının geçerli olduğu ülkelerde, mükellefin beyanlarının doğruluğunun kontrol edilmesi amacıyla yapılan vergi denetimleridir. Belirtmek gerekir ki hiç bir sistem denetim olmadan yürütülemez. Bilindiği gibi vergi denetimi bir nevi kamusal mali denetim olup ; en genel ifadesiyle ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tesbit etmek ve sağlamaktır. Ülkemizde vergilerin tarh ve tahakkuk usullerini de düzenleyen temel bir yasa olan Vergi Usul Yasası'nda 1980'li yılların başlarında sistemli bazı değişiklikler yapılmıştır. Bu değişikliklerden önce vergi incelemeleri, sadece defter, kayıt ve belgeler çerçevesinde mevzuata uygunluk denetimi şeklinde yapılabilirken, bu değişiklik ile artık delil serbestliği ilkesi getirildiğinden, her türlü delile dayanılarak, defter, kayıt ve belgeler dışında yapılabilmektedir. Ayrıca bu değişikliklerden sonra, vergi incelemelerinin hukuksal boyutları ile sorunları, öğretide, yargıda ve vergi yönetimi ile mükellef kesimlerinde yoğun olarak tartışıla gelmiştir. Çalışmamızda vergi denetimi konusu, vergi denetimi sürecinde baş vurulan idari usuller ve yöntemler ile özellikle hukuksal yapı ve sorunlar açısından ve uygulamada yer verildiği şekliyle ele alınmıştır. Birinci bölümde ; vergi ve denetim kavramlarına değinilmiş, vergi denetiminin amaçları ve işlevlerinin neler olduğu açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca vergi denetim türleri ve vergi denetim yöntemlerinin neler olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Yine bu bölümde, vergi denetiminin tarafları, karşılıklı ödev ve sorumlulukları ortaya konulmuştur. İkinci bölümde ise Vergi Usul Kanunu'nun 127-133 maddeleri ile düzenlenmiş bulunan ''Yoklama Kurumu'' esas alınarak vergi yönetimi tarafından uygulamaya konulmuş bir denetim yöntemi olan