Lojistik performans endeksindeki değişimlerin ülkelerin ürün tedariklerine etkileri: Türkiye'den ithalat yapan altı ülkenin incelenmesi

Abstract

Küreselleşme ve teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte rekabet artmış, ürünle birlikte satış sonrası hizmetler de ön plana çıkmıştır. Bu süreçte lojistik, gerek maliyetlere etkisi gerekse etkin yönetilmesi ile kazandırdığı müşteri memnuniyeti ve rekabet avantajıyla işletmeler için önemli hale gelmiştir. Lojistik, ülkeler içinde de büyük önem taşımaktadır. Lojistik hizmetlerinde güçlü ülkeler, küresel rekabette avantaj kazanmaktadır. Dünya Bankası tarafından sektör temsilcilerine uygulanan anketle, ülkelerin lojistik performansları değerlendirilmektedir. Lojistik Performans Endeksi (LPI) adıyla yayınlanan endekse göre ülkeler; gümrük, altyapı, uluslararası sevkiyat, lojistik yetkinlik, takip-izleme ve zamanlama olmak üzere altı kategoride değerlendirilmektedir. Bir ülkenin LPI puanının yüksek olması, söz konusu ülkenin, lojistik dostu bir ülke olduğunu göstermektedir. Ayrıca, bu durum küresel rekabette ülkeye büyük bir avantaj sağlamaktadır. Çalışmada lojistiğin ticaretteki öneminden yola çıkılarak LPI puanındaki değişimlerin dış ticarette ne kadar etkili olduğu, ürün tedarikini nasıl etkilediği gibi sorulara yanıt aranmıştır. Bu amaçla, Türkiye için ihracat potansiyeli olan ve 2007-2018 yılları arasında LPI puanlarının raporlanmış olduğu Özbekistan, Tacikistan, Kırgızistan, Kazakistan, Cezayir ve Kenya incelenecek ülkeler olarak seçilmiştir. LPI puanı ile ürün tedariki arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla, ülkelerin LPI puanlarındaki değişim ile Türkiye'den ithal ettikleri ürünler arasındaki ilişki incelenmiştir. Yatay analiz tekniği kullanılarak ürünlerin yıllar içindeki değişimi ile LPI puanındaki değişim karşılaştırılmış ve ülkelerin dış ticaret verileri kullanılarak yorumlanmıştır. LPI alt kategorilerine göre değerlendirilen ürünlerden, LPI puanın etkisiz olduğu veya etkisinin az olduğu ürünlerin özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu çalışma sonucunda tekstil ürünleri, plastik ürünler, makine ve ekipmanları gibi lojistik kaynaklı sorunların, kullanım ömründe önemli etkisinin olmadığı ürünlerde LPI puanının dikkat çekici etkisinin olmadığı görülmüştür.