Gösteriş amaçlı tüketim teorisi ve bir uygulama

Abstract

Günümüzde kabul gören tüketici teorisine göre tüketicilerin kararlarını birbirinden bağımsız aldıklarıvarsayılır. Oysa ki tüketiciler sosyal çevre ile vardır. Bu kararın nasıl verileceğine doğru yanıt tüketilecek maldan elde edilen faydanın en çok kılınması olabilir. Ancak bu faydanın, malın içsel özelliklerinden gelen direk faydadan ve sosyal çevreyle açığa çıkan gösterişçi faydadan oluştuğunu anlamak ve kabul etmek gerekir. Bu amaca uygun şekilde önce teorik bazda gösteriş amaçlı tüketimin ne olduğu ve nasıl açıklanabileceği ortaya konuldu. Statü, prestij, kültür birikimi ve sosyal sınıfların bu teorideki yerleri saptanmaya çalışıldı. Daha sonra üniversite gençliği ile Eskişehir, Bilecik ve Kütahya illerinde bir anket yürütüldü. Anket analizleri ile teorik kısımdaki bilgilerin ne derece örtüştükleri ortaya konulmaya çalışıldı. Gösteriş amaçlı tüketimin göstergesi olarak ele aldığımız sosyal faydaya erkeklerin kadınlardan daha fazla önem verdiklerini gördük. Gelir, yaşanılan yer ve şehir büyüklüğüne göre sosyal sınıflandırma yapıldığında, beklenildiği gibi üst sınıfların alt sınıflara göre gösterişe daha eğilimli oldukları tespiti yapıldı. Gösterişçi tüketimi ve kültürleşme arasında negatif, üniversitede geçirilen yıllar ile ise pozitif bir ilişki tüm sosyal sınıflarda bulunmuştur. Model tahmin etmek için sosyal faydayı bağımlı değişken kabul edip, modeli lineer olarak sınırladığımızda, ilgili açıklayıcı değişkenin prestij arama çabaları olduğu bulunmuştur. Bu alanda özellikle Türkiye çapında yürütülecek daha kapsamlı bir anket ile sınırlılığı az olan analizlerin çok daha anlamlı sonuçlar vereceğine inanılmaktadır.