Türkiye'de çokuluslu işletmelerden teknolojik yetenek aktarımında karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri NETAŞ uygulama örneği

Abstract

Dünya ülkeleri geçtiğimiz yüzyılda başlayan ve bu yüzyılda daha da hız kazanması beklenen bilgi toplumuna doğru yönelirken, dünyada teknoloji temelli küresel bir rekabet dönemi başlamıştır. Üçüncü endüstri devrimi olarak nitelendirilen bu dönemde bilgi toplumları oluşurken, teknolojik bilgi rekabetin ana unsuru haline gelmiştir. Uluslararası rekabetin temel faktörleri ucuz emek ve yoğun sermayeden, yetişmiş emek, bilgi unsuru ve etkin sermaye ile teknoloji kullanımına doğru kaymaktadır. Teknolojik rekabetin hız kazandığı bu dönemde teknoloji lideri olarak Çokuluslu İşletme'ler (ÇUİ) ön planda yeralmakta hatta bu teknolojik rekabetin yönünü ve sürecini etkilemektedir. İnovasyon için önemli adım olan Ar-Ge çalışmaları son derece riskli, uzun zaman, sermaye, donanım ve nitelikli emek isteyen çalışmalardır. Bu nedenle Ar-Ge için gerekli şartları yerine getirebilen ÇUİ'ler bugün küresel teknolojik rekabetin koşullarını belirleyen işletmeler olarak karşımıza çıkmaktadır. Yapılan çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde genel olarak ÇUİ'ler ele alınmış, işletmeleri çokulusluluğa iten nedenler, temel karakteristiklerine değinilmiştir. İkinci bölümde teknolojik yeteneğin kapsamı ve özellikleri, dinamoları, ülkelerin teknolojik düzeylerinin değerlendirilmesinde kullanılan ölçütlere ve aktarım kanallarına yer verilmiş, teknolojik yetenek düzeyini etkileyen çevresel faktörlere değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise Türkiye'nin genel olarak teknolojik yetenek kapasitesi, yayınlanan veriler doğrultusunda diğer ülkelerle karşılaştırmalar yapılarak analiz edilmiş ve bugünkü görünümü ortaya konulmuştur. Dördüncü bölümde bilgi çağıyla birlikte iletişimin anahtar sektör olarak ön plana çıkması ndeniyle Türkiye'de bu konuda faaliyette bulunan NETAŞ uygulama örneği olarak seçilmiştir.