Özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerde algılanan stres ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkide aile yılmazlığı ve öz-şefkatin çoklu aracılık rolü

Abstract

Bu araştırmanın amacı, özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerde algılanan stres ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkide aile yılmazlığı ve öz-şefkatin çoklu aracılık rolünü içeren hipotetik modelin test edilmesidir. Araştırmaya yaşları 21-59 arasında olan, 278'i kadın (%62.2), 169'u erkek (%37.8) toplam 447 özel gereksinimli çocuk ebeveyni katılmıştır. Araştırma verilerini toplamak amacıyla Psikolojik İyi Oluş Ölçeği, Algılanan Stres Ölçeği, Aile Yılmazlığı Değerlendirme Ölçeği, Öz-Şefkat Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Değişkenler arası ilişkileri incelemek amacıyla Pearson Çarpım Momentler Korelasyon analizi ve Hayes'in (2013) önerileri doğrultusunda aracılık analizleri yapılmış, dolaylı etkilerin anlamlı olup olmadığını incelemek amacıyla 5000'lik örneklem üzerinden bootstrap uygulanarak bootstrap katsayısı ve güven aralıkları saptanmıştır. Araştırma sonuçları, özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerin algıladıkları stres ile psikolojik iyi oluşları arasındaki ilişkide öz-şefkat ve aile yılmazlığının çoklu aracı rolünün olduğunu; diğer bir deyişle özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerin aile yılmazlıkları ve öz-şefkatleri arttıkça stres seviyelerinin azalma eğiliminde olduğunu göstermektedir. Ebeveynlerin yüksek düzeydeki aile yılmazlıkları ve öz-şefkat düzeylerinin, algıladıkları stresin psikolojik iyi oluşları üzerindeki olumsuz etkisini azaltıcı bir tampon işlevi gösterdiğini ortaya koymaktadır. Araştırmada, hem annelerde hem de babalarda, aracı değişkenlerin çoklu aracılık rolünün olduğu bulunmuştur. Bulgulara göre, özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerin stres düzeylerini azaltmaya yönelik çalışmalarda, aile yılmazlık düzeylerinin ve öz-şefkat düzeylerinin artırılmasına yönelik stratejilere yer verilmesinin önemli olduğu görülmektedir.