ABD grand stratejisi: Tarihsel gelişimi ve Ortadoğu ile Türkiye'ye etkisi

Abstract

Grand strateji her güç unsurunu hesaba katan, gerçekçi ve uzun vadeli planlar bütünüdür. ABD kuruluşu itibariyle grand stratejileriyle uluslararası sistemi etkilemiştir. Yansızlık grand stratejisinin (1776-1948) ticareti öncelikleyen bakış açısıyla ABD, Akdeniz üzerinden Ortadoğu'yla ilişki geliştirmiştir. Yansızlık grand stratejisinin askeri ve siyasi bağlar kurmayı reddeden yaklaşımı, II. Dünya Savaşı sonrasında terk edilmiş ve SSCB'ye karşı hakimiyet mücadelesi başlamıştır. Bu mücadelede ABD, üstünlük grand stratejisiyle (1948-2007) SSCB'yi rekabetçi politikalardan vazgeçirerek başarılı olmuştur. 2007 sonrasında ise Çin'i düşman olarak kabul eden uzaktan dengeleme grand stratejisi devreye girmiştir. Hint-Pasifik bölgesinde politikalarını yoğunlaştıran ABD, Ortadoğu'da İsrail ve Körfez arasında uyumun sağlandığı bir düzen arayışı içerisindedir. ABD yeni grand stratejisi çerçevesinde Türkiye'yi model ortak olarak kabul etmiş ancak iki ülke arasındaki uyum 2014 itibariyle kaybolmaya başlamıştır. Bu çalışmada ise ABD'nin kuruluşu itibariyle dış politikasına yön veren grand stratejisi ve Türkiye ile Ortadoğu üzerine etkileri vakalar üzerinden incelenmiştir.