Vekaleten karar verme süreci: Anneler üzerine durum çalışması

Abstract

Karar verme literatürüne bakıldığında yapılan çalışmaların çoğunlukla bireysel karar vermeye yönelik olduğu görülmektedir. Bunun aksine başkası adına (vekaleten) karar verme ise çok daha az çalışılmış bir konudur. Vekaleten karar verme süreci, bireysel karar verme sürecinden farklı dinamiklere sahiptir. Bu bağlamda vekaleten karar verme süreci ayrıca çalışılması gereken bir alan olarak öne çıkmaktadır. Bu araştırmada vekaleten karar verme sürecinin aşamaları ve bu süreçte etkili olan unsurlar durum çalışması bağlamında ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda veganlık, aşısızlık ve okulsuzluk kararı alan toplamda 20 katılımcı anneyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşme verilerinin kodlanması, literatür ve ilişki analizi doğrultusunda araştırmanın bulguları ortaya konulmuş ve yorumlanmıştır. Bu sayede vekaleten karar verme sürecinin; karara hazırlık ve derinlemesine düşünme, kararı verme ve uygulamaya geçme ile eylemi sürdürme ve izleme aşamaları olarak üç ana aşamadan oluştuğu bulgusuna ulaşılmıştır. Bu süreçte ortaya çıkan temalar ise yetki ve özerklik, inanç, algılanan risk, değerler, bilgi arama, kırılma noktası, bilgiyi işleme, bilişsel uyum, uygulama ve sürdürme, doğrulama çabası, karardan tatmin olma ve sosyal kimlik oluşturmadır. Ayrıca bilgi kaynakları ve sosyal çevre etkisinin tüm karar süreci aşamalarında etkili olduğu görülmüştür. Bu araştırmanın sonuçları doğrultusunda, vekaleten karar verme sürecine dair bir karar modeli sunulmuştur.