Sosyoekonomik değişkenler ile gösteriş tüketimi ilişkisi üzerine bir uygulama

Abstract

Tüketim hacmi dünya genelinde her yıl büyümekteyken tüketilen mal ve hizmetlerin tüketim amacı, bireyler için fonksiyonel bir amaç olmanın ötesine geçmiş ve birçok mal ve hizmet itibar görmek amacıyla da tüketilmeye başlanmıştır. Bu amaçla yapılan tüketim çeşidi gösteriş tüketimi olarak adlandırılmış, Thorstein Veblen'in Aylak Sınıfın Teorisi eseriyle literatüre kazandırılmıştır. Gösteriş tüketiminin daha üst sınıftan bireyleri temsil ettiği düşünülse de Veblen eserinde toplumun her kesiminden bireyin gösteriş tüketimi yaptığını öne sürmektedir. Bugün günümüzde de farklı sosyoekonomik düzeyden pek çok birey, kendi yaşam tarzını yansıtabilmek maksadıyla serbest zamanlarını nasıl geçirdiğini, hobilerini, gezip gördüğü yerleri, denediği farklı yiyecekleri çevresindeki bireylerle paylaşmaktadır. Bu çalışmanın amacı, gösteriş tüketimini farklı sosyoekonomik değişkenler bağlamında incelemektir. Çalışmada öncelikle tüketimin sanayi devriminden günümüze evrilmesi incelenecek olup, ardından gösteriş tüketiminin kavramsal çerçevesi çizilecektir. Çalışmanın son bölümünde, Eskişehir ilinde yaşayan 302 kişiye anket çalışması yapılmış olup, oluşturulan hipotezlerin testi için t-testi, tek yönlü ANOVA ve iki Yönlü ANOVA analizlerinden yararlanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; ev sahibi olma durumuna, çalışılan sektöre, medeni duruma ve yaş gruplarına göre bireylerin gösteriş tüketimi eğilimleri arasında anlamlı farklılık varken, eğitim durumu, gelir düzeyindeki ve cinsiyet değişkenlerine göre anlamlı farklılık bulunmamıştır. Ancak en düşük gelir düzeyinde erkekler, bu gruptaki kadınlara göre daha fazla gösteriş tüketimi yapmaktayken, lisans mezunu bekarlar evlilere göre, yüksek okul mezunu evliler ise bekarlara göre daha fazla gösteriş tüketimi yapmaktadır.