Almanca Seyahatnameler (1850-1912) temelinde Türkiye'ye dair bir kültür rotası önerisi

Abstract

Seyahatnameler, bir seyyahın veya gözlemcinin çeşitli amaçlarla ziyaret ettiği belli bir coğrafi bölgeye ve belirli bir döneme ait izlenimlerini anlattığı eserler olması bakımından önemli bilgi kaynaklarıdır. Bu araştırmanın amacı 1850-1912 yılları arasında Osmanlı Devleti'ne çeşitli amaçlarla seyahat eden Alman ve Avusturyalı seyyahların seyahat izlenimlerinin incelenmesi ile dönemin Türkiye algısının ortaya konulması ve bu bağlamda günümüz kültür turlarında faydalanılmak üzere öneriler geliştirilmesidir. Bu noktadan hareketle çalışmada ele alınan seyahatnameler, araştırmacı tarafından okunup tercüme edildikten sonra seyyahların gezdiği yerler belirlenmiştir. Araştırma kapsamında birbirinden farklı meslek gruplarına mensup yedi seyyah tarafından Almanca olarak kaleme alınan seyahatnameler incelenmiştir. Bu seyyahlar; Andreas David Mordtmann, Alfred Körte, Joseph Grunzel, Eduard von Bodemeyer, Karl Baedeker, Stefan von Kotze ve Richard von und zu Eisenstein'dır. Seyyahların yoğun olarak gezdiği yerler belirlenerek İstanbul, Sakarya, Bilecik, Eskişehir, Bursa ve İznik üzerinden bir rota oluşturulmuştur. Nitel yöntemin benimsendiği araştırmada Maxqda yardımıyla elde edilen kodlar dört tema altında toplanmıştır. Belirlenen temalar (1) Tarihsel, toplumsal ve kültürel yapı, (2) Doğal yapı, (3) Ekonomik yapı ve (4) Altyapı ve üstyapı şeklindedir. Çalışmanın sonuçları iki başlık altında verilmiştir. İlkinde seyyah ve seyahatnamelere yönelik genel tespitler verilmiştir. İkincisinde ise oluşturulan rota üzerindeki altı yerleşim yerine dair sonuçlar, belirlenen temalar altında ortaya konmuştur.