Açık ve uzaktan öğretim kurumlarının yapay zekaya hazır olma faktörlerinin incelenmesi

Abstract

Günümüzde hayatın hemen hemen her alanında aktif rol oynayan yapay zeka (YZ) teknolojileri eğitimde de paradigma sıçramasına yol açarak genellikten daha öğrenen merkezli, özele doğru bir eğitim anlayışını benimsenmesine olanak sağlamıştır. Yapay zeka teknolojileri açık ve uzaktan öğrenmede, kişileştirilmiş öğrenme, uyarlanır öğrenme, karar destek hizmetleri, hızlı ve doğru geri bildirim verme, otomatik değerlendirme, öneri sistemlerinin uygulanabilmesi gibi çok fazla avantajlara sahiptir. Lakin yapay zekanın teknik özelliklerinin karmaşık olması ve bu teknolojiler hakkında yeterli bilginin olmaması YZ'nın benimsenme ve uygulanma sürecini zorlaştırmaktadır. Nitekim bu araştırma uzaktan eğitim kurumlarının yapay zekayı başarılı benimseme öncülerini anlamaya yönelik bir yaklaşımla YZ'ya hazır olma faktörlerini incelemektedir. Araştırmanın kuramsal çerçevesi için, Teknoloji-Organizasyon-Çevre Modeli (Tornatzky ve Fleischer) ve Yeniliklerin Yayılması Kuramı (Rogers, 2003) kullanılmıştır. Ayrıca uzaktan eğitim kurumlarının yapay zekaya hazır olma durumlarını anlamlandırmak için fenomenolojik araştırma deseni kullanılmıştır. Bunun için 15 uluslararası alan uzmanı katılımcıyla yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Sonrasında araştırma verileri, NVivo 14 ile betimsel analizi yapılarak tematik kodlaması çıkarılmıştır. Analiz sonucunda uzaktan eğitim kurumlarının yapay zekaya hazır olması ile ilgili şu temalara ulaşılmıştır: organizasyonel hazır olma, teknolojik hazır olma, çevresel hazır olma, YZ etik hazır olma ile eksiklikler ve önerilerdir. Bu temalar ve alt kodlamaları ile ilgili bulgular ayrı bölümlerde detaylı olarak yorumlanmıştır. Araştırmanın sonuç ve tartışma bölümünde ise akademisyenlere, yöneticilere ve karar vericilere fikir verecek birçok bulgu, öneri ve strateji paylaşılmıştır. Son olarak ise, YZ'yı benimseme kararı verirken uzaktan eğitim kurumlarındaki yönetici ve karar vericilere rehberlik etmesi amacıyla hazırlanan "YZ'ya Hazır Olma Kurum İçi Değerlendirme Listesi", araştırmanın yönetimsel etkisi olarak paylaşılmıştır.