Sembolik etkileşimcilik dolayımında sosyal medya kullanım pratikleri: Engellilerin TikTok deneyimleri ve benlik sunumları

Abstract

Gelişmekte olan iletişim ve İnternet teknolojileri ile birlikte gündelik hayatın dinamikleri de değişim ve dönüşümler yaşamaktadır. Bu değişim ve dönüşümler ile birlikte iletişim dijitalleşmekte ve sosyal medya platformlarının kullanımı artmaktadır. Sosyal medya platformlarının kullanıcılarına sağladığı etkileşim olanağıyla birlikte iletişim deneyimi de değişmektedir. Bu deneyimin önemli bir parçası olan sosyal ağ siteleri ise bireylere zaman ve mekândan bağımsız, bedensizlik olanağı sunan ortamlardır. Sosyal medya platformlarıyla birlikte dijital alanda daha görünür hale gelen bir engelli kimliğinin inşasından söz etmek mümkündür. Bu kimlik inşasının gerçekleştiği platformlardan birisi de TikTok'tur. Bu çalışmanın problemini engelli bireyler, TikTok platformu aracılığıyla nasıl bir kimlik yapılandırmakta ve nasıl bir benlik sunumu yapmaktadır sorusu oluşturmaktadır. Bu kapsamda çalışmanın temel amacı, ideal beden söyleminin engelli bireylerin TikTok kullanım pratiklerini nasıl şekillendirdiğini ve TikTok'a aktarılan gündelik hayat pratiklerine bu söylemin nasıl yansıdığını anlamaya çalışmaktır. Amaçlı örnekleme ve kartopu örnekleme yöntemleri ile belirlenmiş on altı gönüllü katılımcının TikTok profilleri dijital etnografi ile incelenmiş ve katılımcılar ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilerek katılımcıların deneyimlerine odaklanılmıştır. Elde edilen gözlem ve görüşme verileri tematik analiz ile analiz edilmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda TikTok'ta inşa edilen engelli kimliği üzerinde "ideal beden" algısının etkili olduğu görülmüştür. Katılımcıların engelli kimlikleri dolayısıyla TikTok etkileşimlerinde ve gerçek hayatlarında toplumsal dışlanma ve ötekileştirme ile karşılaştıkları görülmüştür. Yaşadıkları deneyim sonucunda katılımcıların TikTok üzerinde gerçekleştirdikleri benlik sunumunda güçlü, her işi kendisi başarabilen ve başkalarına ilham kaynağı olma arzusu taşıyan bir engelli kimliği inşası görülmektedir.