Türkiye'de matrah artırımının uygulanması ve analizi

Abstract

Türkiye'de matrah artırımı uygulaması birçok gerekçeye, ilki 1992 yılında olmakla üzere 2003, 2011, 2016 ve 2018 yıllarında 5 defa uygulanarak Türk vergi sisteminde ve hukukunda yerini almıştır. Birçok kez yürürlüğe giren bu uygulama hakkında günümüzde üzerine birçok tartışma yapılsa da uygulama hem teorik açıdan hem de vergi hukuku açısından da belirsiz durumdadır. Bu uygulamanın ilk akla geldiği şekilde devlete kısa vadede nakit gelir sağlaması, vergi idaresinin ve yargının yükünü hafifletmesi gibi faydalarının yanında vergi adaletini zedeleme gibi zararlı sonuçları da bulunmaktadır. Mükellef tarafından beklenen ve iyi olduğu düşünülen bu uygulamanın, ekonomi ve kamu gelirleri açısından ne sonuçlar yarattığı ve yaratabileceği konusunun araştırılması gerekmektedir. Yine matrah artırımının başta planlanan amaçları gerçekleştirip gerçekleştirmediği, devletin matrah artırımıyla vazgeçtiği gelirin büyüklüğü ve matrah artırımının vergi mükellefleri, meslek mensupları ve vergi denetim elemanları üzerinde nasıl bir etkisi olduğu bilinmemektedir. Bu çalışmada, ilk bölümde matrah artırımı kavramına açıklık getirilmiş ve hukuki açıdan matrah artırımının analizi yapılmıştır. Daha sonraki bölümde matrah artırımıyla ilgili diğer veriler kaynaklardan toplanarak; matrah artırımının etkinliği değerlendirilmiş, durum çalışması kullanılarak matrah artırımıyla vazgeçilen gelirin yaklaşık olarak ne büyüklükte olduğu belirlenmeye çalışılmış ve vergi mükellefleri, meslek mensupları ve vergi denetim elemanları üzerinde nasıl bir etkisi olduğu saptanmaya çalışılmıştır.