İstanbul Arkeoloji Müzelerinde bulunan Bizans dönemi liturjik eserler

Abstract

Bu çalışmada, İstanbul Arkeoloji Müzelerinde bulunan Bizans dönemine ait liturjik eserler konu edilmiştir. Hıristiyanlığın temel liturjisi olan Ökaristi, Hıristiyan ibadetinin ayırt edici bir hareketi olarak görülmektedir. Bu hareket ise sadece İsa'ya ve ona inananlara aittir. Ökaristi ayini sırasında, İsa'nın mezarını sembolize eden altarın üzerinde, ayinin gerçekleşmesine yardımcı olan çeşitli liturjik eşyalar kullanılmıştır. Belirli işlevlerin yanı sıra sembolik anlamları da bulunan bu eşyaların arasında, paten ve kalis, ökaristinin iki ana elemanıdır. Diğerleri ise, ayinin gerçekleşmesine yardımcı olan, objeler olarak görülür. Bu eserler, daha çok dine dayalı bir sanat üretiminin söz konusu olduğu Bizans İmparatorluğunda, kiliselerde ayin sırasında ve/veya diğer zamanlarda kullanılan eşyalara verilen önemi göstermesi açısından oldukça önem taşır. Müsadere veya şahıslardan satın alma yoluyla İstanbul Arkeoloji Müzeleri'ne getirilen ve Bizans dönemine tarihlenen, çoğunluğu yayınlanmamış 63 maden liturjik eser tanıtılmıştır. Bu eserlerin getirdiği yeniliklerin, bilinen örnekleri dikkate alındığında, yoğunluk kazandıkları dönem özellikleri belirlenerek, farklılıkları saptanmıştır. Ayrıca, arkeolojik verilerin izin verdiği ölçüde, eserlerin olası dağılım biçimleri ve güzergâhları öneri olarak sunulmuş, dönemin liturjisi göz önüne alındığında, eserler üzerinden din-sanat olgusu ile birlikte din-işlev-tasvir bağlantısı kurularak bir bütün içerisinde sonuca bağlanmıştır.