Vergi hukukunda mükellefin savunma hakkı

Abstract

Savunma hakkı, çıkış noktası ceza hukuku olmakla birlikte usul hukukunun tüm dallarında üzerinde önemle durulan bir haktır. Hukuk devleti ilkesinin bir sonucu olarak anayasal güvenceye sahip temel bir insan hakkı olan savunma hakkı aynı zamanda hukukun genel ilkelerinden biridir. Diğer yönüyle bu hak mükellef hakları arasında yer alır. Bu bakımdan savunma hakkı hem idare karşısında hem de vergi davasında mahkeme önünde ilgililer tarafından ileri sürebilen bir haktır. Vergi hukukunda mükellefin savunma hakkı, vergi idaresi karşısında ağırlıklı olarak vergi denetim süreçlerinde ve uyuşmazlıkların idari çözüm yolları aşamasında kullanılır. Bununla birlikte, vergi yargısında varlığı tartışmasız olan savunma hakkının kapsamını dava hakkı, vergi yargılama usulüne hâkim olan ilkeler (re'sen araştırma ilkesi, silahların eşitliği ilkesi, çelişmeli yöntem, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı ve delillere ilişkin ilkeler), mükellefin temsilci kullanma hakkı ve deliller oluşturur. Öte yandan, vergi yargılama usulü için istisna nitelikte olan duruşma esnasında savunma hakkının kullanılması da tartışmalı konular arasında yer almaktadır. İşte, vergi mükellefinin savunma hakkının hukuki niteliği ve hangi hallerde kullanılabileceği bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.