Ekoeleştiri-ekosinema: Hollywood bilimkurgu sinemasında doğa ve iklim izlekleri

Abstract

Antroposen çağı olarak da adlandırılan bu yüzyılda, ekoloji temelli sorunlar giderek şiddetini ve etki alanını genişleterek ilerleme kaydetmektedir. Küresel ekolojik sorunların ulaştığı kritik noktada iklimin kırılganlığı ve sistem yapılarıyla olan ilişkisi hemen her disiplinin çalışma alanını yakından ilgilendirmektedir. Ekosinema yaklaşımı da doğanın filmlerde temsil edilme sistemine odaklanan ekoeleştirel teorinin bir alt kırılımıdır. Kültür anlatısı olan sinema metinlerine, ekolojik hassasiyetler göz önünde bulundurularak yeniden bakma ve değerlendirme girişimidir. Ekosinema başlangıçta doğayı konu alan deneysel filmler ve çevre belgeselleri üzerinden bir inceleme alanına sahipken, zamanla her filmin ekoeleştiri- ekosinema yaklaşımıyla incelenmesi ve araştırmalara konu olması görüşü yaygınlaşır. Ekosinema; ekolojik yıkımı önlemek, doğayı korumak amaçlı kültürel alanda verilen ekolojik mücadelenin önemli bir savunum aracı olarak, iklim kültürünün yaygınlaşmasına anlamlı katkılar sunmayı hedeflemektedir. Sinema alanında yürütülen ekosinema çalışmaları da giderek iklim temelinde, küresel çapta kalıcı-sürdürülebilir sistem yapılarını destekleyen bir odağa yönelmektedir. Ekosinema yaklaşımını benimseyen bu çalışmada da Hollywood bilimkurgu filmlerindeki doğa ve iklim izleklerinin ekololojik söylem stratejisi incelenmektedir. Bilimkurgu filmlerindeki ekomerkezci ve insanmerkezci etik ile kurulan ilişki biçiminin değerlendirilebilmesi adına, farklı içeriklere ve dönemlere ait olan dört bilimkurgu film örneği üzerinden; Soylent Green (1973), The Island of Dr. Moreau (1996), The Day After Tomorrow (2004), Don't Look Up (2021) bir çerçeveleme yapılmıştır. Film çözümlemeleri için ekoeleştirel söylem analizi yöntemine başvurulmuştur. Örneklem filmlerin temsil yapıları, açık/ örtük ekolojik söylemleri üzerinde; dönemin güncel tartışmalarının, politik- ekolojik korkularının, bilimsel kaygılarının yüksek oranda belirleyici olduğu ve insanmerkezci yapıların filmlere hakim olduğu tespit edilmiştir.