Tasarım ve erişilebilirlik kavramları arasındaki çok boyutlu ilişkinin iç mekân tasarımı üzerinden değerlendirilmesi

Abstract

İnsana özgü bir yetenek olan tasarım, üretilme nedeni olan bireyin yaşamından soyutlanamayan bir eylemdir. Toplumsal ve kültürel davranış biçimleriyle şekillenen tasarımlar, bireyin güvenlik ve barınma ihtiyacından kendini gerçekleştirmeye kadar, yaşamsal her türlü ihtiyaca karşılık vermektedir. Tüm tasarım alanları da, bireylere çeşitlenen eylemlerini ve deneyimlerini geliştirme fırsatları vermektedir. Bu fırsatların olanaklı kılınması ise, tasarlama eylemi sonucunda açığa çıkan ürünlerin, mekânlar ya da sistemlerin bireyler için erişilebilir olması ile mümkün olabilmektedir. Tasarımların ulaşılabilir, algılanabilir ve kullanılabilir olmasında ise erişilebilirliğin ön koşul haline geldiği görülmektedir. Bu farkındalıkla ele alınan çalışma, tasarlama eylemi ile erişilebilirlik kavramı arasındaki çok boyutlu ilişkinin ortaya konulmasını hedeflemektedir. Bu çerçevede erişilebilirlik kavramının anlam ve açılımlarına yer verilerek kavramın algısal, fiziksel ve kültürel boyutları incelenmiştir. Yalnızca fiziksel değil sosyal ve kültürel olarak da varlık gösteren tasarımların, erişilebilirlik kavramının tüm boyutlarını bütünleşik olarak karşılaması gerektiği ortaya konulmuştur. Kavramın fiziksel boyutunun bireyin bedeni ve deneyimiyle; algısal ve sosyo-kültürel boyutunun bireyin anlamlandırma eylemiyle ile ilişkili olduğu görülerek, bedenin ve zihnin bütünleştiği noktada erişilebilirliğin gerçekleşe bildiği açığa çıkarılmıştır. Bu boyutlardan herhangi birinin eksilmesi durumunda ise eşit ya da eşdeğer erişim olanaklarının ortadan kalktığına dikkat çekilmiştir. Bu çerçevede çalışma kapsamında tarihi süreçte açığa çıkan tasarım yaklaşımlarının özde erişilebilirliğe yönelik oldukları, her birine ilişkin yapılan değerlendirmelerle ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Elde edilen tüm veriler bütünleşik olarak incelenip, iç mekân tasarımına yönelik farkındalıkların oluşturulması hedeflenmiştir.