Bizans mimarisinde Oktagon plan tipi: İstanbul Azizler Sergios ve Bakkhos Kilisesi (küçük Ayasofya Camii) örneği

Abstract

Bu çalışmada, Bizans mimarisinde oktagon plan tipi ve günümüzde İstanbul'da bulunan en erken tarihli kilise örneği, Azizler Sergios ve Bakkhos Kilisesi (Küçük Ayasofya Camii) ele alınmıştır. İstanbul, pek çok uygarlığa ve Roma, Bizans, Osmanlı gibi önemli imparatorluklara ev sahipliği yapmıştır. Bu bakımdan kent, Byzantion, Konstantinopolis ve İstanbul'un tarihi olmak üzere üç bölümde ele alınmıştır. Bizans mimarisinde oktagon plan tipinin geometrik biçimini oluşturan sekiz rakamına ve Hristiyanlık için önemine, Bizans dini mimarisinde karşılaşılan oktagon planlı yapıların ne amaçla yapıldığına değinilmiştir. Kilise günümüze ulaşan en önemli Bizans eserlerinden biridir. Ancak inşa tarihi, hangi işlevle yapıldığı, çevresinde bulunan yapı veya yapı toplulukları ve bunlara göre kilisenin hangi konumda yer aldığı net olmayan tartışmaya açık konulardır. Bu konular üzerine birçok önemli araştırmacı fikirlerini belirtmiştir. 2003-2006 yılları arasında yapılan kazı ve restorasyon çalışmaları sonucunda yapının karanlıkta kalan bazı noktaları aydınlatılmıştır. Oktagon plan tipinin uygulandığı dönem ve incelenen örnekler, yapı içerisinde kitabe niteliğindeki yazıt, sütun başlıkları üzerindeki monogramlar, kazı çalışmalarında bulunan mimari plastik ögeler ve araştırmacıların görüşleri değerlendirme bölümünde ele alınarak yapının tarihlendirilmesi yapılmıştır.