Neoliberal dönemde medyanın yerel dönüşümü :

Abstract

İletişim çalışmalarında, eleştirel paradigma içinde konumlanan eleştirel ekonomi politik yaklaşım, toplumsal yapıların temelinde tarihsel süreçlerin sonucu olan üretim ilişkilerinin yer aldığına işaret etmektedir. Medyanın ticarileşmesi olgusu, dünyanın ve devletlerin tarihsel süreçleriyle doğrudan ilişkilidir. 1970'lerin sonlarında yaşanan stagflasyonun ardından tüm dünyada izlenen neoliberal politikalar, medyanın bugünkü yapısını oluşturan temel süreçlerden biri olmuştur. Bu politikalarla medya mülkiyetinin yoğunlaşarak belirli sermaye grupları elinde toplanması, yayın politikalarının ticari kaygılar etrafında şekillenmesi gibi önemli sonuçlar ortaya çıkmıştır. Diğer yandan neoliberal birikim modelinin parçası olan dijitalleşme ise, büyük sermaye gruplarının etkinlik alanını genişletmiş ve reklam sektörü için sınırsız bir alan yaratmıştır. Neoliberal politikalar sonucunda Türkiye'de de tekelleşme ve yoğunlaşmanın egemen olduğu, kamu yararını önceleyen yayın politikalarının, ticari kaygılar uğruna terk edildiği bir medya yapısı oluşmuştur. Bu araştırmada neoliberal politikaların yerel medyada yarattığı dönüşüm, Kocaeli ve Bolu örnekleri üzerinden analiz edilmiştir. Yerel medyanın dönüşümünü analiz etmek için derinlemesine mülakat tekniği kullanılarak, Kocaeli ve Bolu'da yayın yapan gazete ve televizyonlarda çalışan gazetecilerle görüşülmüştür. Neoliberal dönüşüm şu temalar altında tartışılmıştır: Mülkiyet yapısının değişmesi, reklam ve ilan politikaları, medya içeriği, editoryal bağımsızlık ve çoğulcu medya, sendikalaşma ve ücretler, dijitalleşmenin etkileri. Bulgular değerlendirildiğinde, Kocaeli ve Bolu medya mülkiyet yapısının çoğunlukla basın dışı sermayenin eline geçtiği, kamusal yayıncılığın yüksek oranda terk edildiği, editoryal süreçlerde ticari kaygıların baskın olduğu, medya kuruluşlarının özellikle reklam alanında büyük şirketlere ve yerel iktidarlara ve Basın İlan Kurumu'nun ilanlarına bağımlı kaldığı, sendikalaşmanın çalışmadığı ve ücretlerin çok düşük olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte dijitalleşme sürecinin etkileri de, nitelikli haberciliğin azalması ve reklam verenlerin eğilimlerinin sosyal medya platformlarına yönelmesiyle sonuçlanmıştır.