Özel gereksinimli bireylerde sosyal dışlanma ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkide içselleştirilmiş damgalamanın aracı rolü

Abstract

Bu çalışmada özel gereksinimli bireylerin sosyal dışlanma algıları ile yaşam kaliteleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymak ve bu ilişkide içselleştirilmiş damgalamanın aracılık rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. İki aşamada gerçekleştirilen çalışmanın birinci aşamasında özel gereksinimli bireylerin içselleştirilmiş damgalama düzeylerini belirlemeyi hedefleyen "Özel Gereksinimli Bireylerde İçselleştirilmiş Damgalama Ölçeği (İDÖ) adında Türk kültürü ile uyumlu geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirilmiştir. Ölçek "Damgalamayı Benimseme", "Damgalamayı Onaylama" ve "Damgalamayı İçselleştirme" olmak üzere üç alt boyuttan oluşmaktadır. İkinci aşamada sosyal dışlanma ve yaşam kalitesi arasında içselleştirilmiş damgalamanın aracı rolü olup olmadığını test etmek üzere Engellilerde Sosyal Dışlanma Ölçeği, Özel Gereksinimli Bireylerde İçselleştirilmiş Damgalama Ölçeği ve Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği - Engelli Modülü ile veri toplanmıştır. Bootstrap yöntemini esas alan PROCESS Makro kullanılarak yapılan analiz sonuçları özel gereksinimli bireylerde sosyal dışlanmanın yaşam kalitesi üzerindeki dolaylı etkisinin anlamlı olduğunu; içselleştirilmiş damgalamanın sosyal dışlanma ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkiye aracılık ettiğini ortaya koymuştur.