John Osborne'un "Öfke" oyununa bugünden bakmak ve klasik dramın anlatım olanaklarının aşılması üzerine bir yeniden yazım ve sahneleme çalışması

Abstract

John Osborne, 1956 yılında kaleme aldığı "Öfke" adlı oyunu ile kendinden sonra gelen öfkeli genç yazarlara ilham kaynağı olarak İngiliz Tiyatrosu'nda yeni bir dönemin başlamasına neden olur. Yazıldığı döneme dair belirgin izler taşıyan ve anti kahramanı Jimmy Porter aracılığıyla, toplumsal, siyasi ve ekonomik yapının tiyatro sahnelerinde öfkeyle eleştirilmesinin yolunu açan oyun, kendi dönemi için yenilikçi bir içeriğe sahip olmakla birlikte, biçimsel olarak son derece geleneksel bir yapıdadır. Klasik dramatik yapı içinde yazılıp sahnelenen oyun, İngiliz doğalcılık akımına uygun olarak gerçekçi bir üslupla kaleme alınmıştır. Bugün, her alanda yaşanan hızlı değişimlerin yeni teknoloji ve medya araçları ile birlikte, algılama ve iletişim biçimlerimizi sürekli olarak yerinden oynattığı bir dünyada, gerçeklik algımız ve yaşam pratiklerimiz de sürekli olarak değişip dönüşüme uğramaktadır. Bu durum, sanatın gerçeklikle kurduğu ilişkiyi de kaçınılmaz olarak sorgulamaya açıp farklı düzlemlere taşır. Klasik dramın belirli bir dünya algısına temellenen yapısı, bugünün dünyasını kucaklamakta yetersiz kalırken, tiyatro ile dram arasında oluşan ayrım, çağdaş ve güncel olanı yakalamaya çalışan tiyatronun, klasik dramın anlatım olanaklarını aşan yeni yollar, yeni biçimler aramasına neden olur. Bu çalışmada, John Osborne'un "Öfke" oyunundan hareketle, klasik dramın anlatım olanaklarını aşan güncel ve özgün bir sahneleme metni ve sahneleme biçimi oluşturmak amaçlanmıştır. Böylelikle, Osborne'un kendi kuşağı üzerinden anlattığı öfke ve sıkışmışlık duygusu, bugün anlamını ve amacını yitirmiş bir kuşaktaki karşılığı üzerinden yeni bir bakış açısıyla ele alınmış ve gündelik hayatın bizde yarattığı körleşme sanatsal bir bakış açısıyla aşılmak istenmiştir. Bu amaçla, öncelikle, doğrusal zaman algısının kırılarak dramatik akışın bilinçli olarak kesintiye uğratıldığı yeni bir sahneleme metni oluşturulmuş, sonra da seyirciyle birlikte tamamlanan bir yapı kurmayı hedefleyen yeni bir sahneleme biçimi arayışına girilmiştir. Çalışmada son olarak, uzun süren kuramsal çalışmalar ve iki aylık bir prova süreci sonunda seyircilerle buluşan oyuna ilişkin seyirci görüşlerine yer verilmiş; oyunun seyircilerde nasıl karşılık bulduğu incelenmiştir.