Hellenistik ve Roma dönemlerinde Tykhe/Fortuna kültü ve ikonografisi

Abstract

Hellen dünyasında Tykhe, Roma uygarlığında Fortuna olarak bilinen şans, talih ve kader tanrıçası, özellikle Hellenistik Dönemle birlikte öne çıkan bir tanrıça olmuş, Roma İmparatorluğuyla birlikte özel bir tapınım ve birçok anlam kazanarak eskiçağ dünyasında etkin tanrıçalardan biri olmuştur. Tykhe, Hellenistik Dönem'in siyasi, sosyal, kültürel ve dini değişimleriyle beraber ikonografik anlamda kendini sıklıkla göstermeye başlamıştır. Roma'nın Hellenistik dünya ile etkileşime geçmesiyle birlikte, olumsuz niteliklerle de ilişkilendirilen Tykhe zamanla, Roma'nın olumlu anlamlar ifade eden yerel bereket, refah ve iyi talih tanrıçası Fortuna'nın yerini almıştır. Böylece Tykhe'nin özellikleri, Fortuna'nın kişiliğine ve ikonografisine etki etmiş ve iki tanrıça bir tutulur hale gelmiştir. Tanrıçanın ikonografisi, dönemlere göre siyasi, dini ve sosyal gelişmelerden dolayı sürekli değişmeye ve farklı anlamlar kazanmaya devam etmiştir. Nitekim büyük saygı gösterilen tanrıçanın ikonografisi, Hellenistik ve Roma dönemlerinde krallar, ileri gelen devlet adamları, komutanlar ve imparatorlar tarafından geniş bir coğrafyada, onu övmek ve onurlandırmak için kullanılmıştır. Bu çalışma, sikkeler, arkeolojik kanıtlar ve filolojik kaynaklar aracılığıyla, tanrıçanın Hellenistik Dönem'den, Roma İmparatorluğu'nun MS üçüncü yüzyılının ortalarına kadarki zaman diliminde Akdeniz coğrafyasında yayılan ikonografisinin; kullanımını, gelişimini, değişimini, yayılımını, niteliklerini ve kült uygulamalarını ortaya koymayı amaçlamaktadır.