Petrol sanayiinde dikey bütünleşme : Azarbeycan petrol sanayii üzerine bir inceleme

Abstract

Bu yüksek lisans tezinde, 1800'lü yıllardan beri petrol sanayiinin gelişim süreci başta olmak üzere, petrol fiyatlarının seyri ve dünyada faaliyet gösteren en önemli petrol şirketleri konu edilmiştir. Konunun devamında petrol şirketlerinin yapıları incelenmiş ve büyük çoğunluğunun Dikey Bütünleşik yapıya sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu perspektifler çerçevesinde, dikey bütünleşme kavramı incelenmiş ve dikey bütünleşik yapıların özellikleri ortaya konmuştur. Çalışmada bu tür dikey bütünleşik yapıya Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol Şirketi (ACDPŞ) örnek gösterilerek bu kuruluş incelenmiştir. Bir devlet tekeli olan ACDPŞ'nin etkinliği incelenmiş ve verimliliğin artırılması için ne gibi çalışmalar yapılması gerektiğine değinilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde petrolün tanımı yapılmış ve yakıtlar içindeki önemi vurgulanmıştır. İkinci bölümde, dünya petrol sanayiinin tarihçesine kısaca değindikten sonra petrol fiyatlarının son yıllardaki seyri ayrıntılı olarak incelenmiştir. Bu bölümde dünya petrol sanayiindeki ekonomik büyüklükler ortaya konmuş ve dünya petrol ticareti istatistiksel verilerle ifade edilmiştir. Üçüncü bölümde, öncelikle dikey bütünleşme tanımlanarak kavramsal çerçevesi çizilmeye çalışılmıştır. Bölümün devamında, petrol sanayiinde dikey bütünleşik yapıların gelişim süreci incelenmiş, yararları ve sakıncaları tartışılmıştır. Bölümün sonunda dikey bütünleşik yapıların alternatifleri ortaya konularak bir karşılaştırma yapılmıştır. Dördüncü ve son bölümde Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi bir dikey bütünleşme örneği olarak konu edilmiştir. Bu bölümde öncelikle Azerbaycan petrol sanayii incelenmiş ve bir devlet tekeli olarak ACDPŞ'nin petrol sanayii üzerindeki ağırlığı vurgulanmıştır. Bölümün sonunda ACDPŞ'nin dikey bütünleşik yapısı ayrıntılı olarak incelenmiş ve geleceğe dair bazı tahminlere yer verilmiştir. Bu tahminlerde ACDPŞ'nin özelleştirme ihtimali değerlendirilmiş ve özelleştirmenin şirketin performansına etkisi üzerine inceleme yapılmıştır. Çalışmanın sonunda özelleştirmenin şirket performansına pozitif ve negatif etkileri tartışılmıştır.