Roma hukukunda şart

Abstract

Hukuki işlemlerle ilgili genel kural yapıldıkları anda hukuki sonuç doğurmalarıdır. Ancak bazen hukuki işlemlerin hukuki sonuç doğurması veya geçerliliği ileride ortaya çıkacak bazı olaylara bağlanmak istenebilir. Şart, kişilere bu imkanı veren ve hukuki işleme eklenen özel bir unsurdur. Şart sayesinde işlemin geçerliliği, gelecekteki ve belirsiz bir olayın gerçekleşip gerçekleşmemesine bağlı olarak yapılır. Şartlar "bozucu" (conditio suspensiva) ve "erteleyici" (conditio resolutiva) olarak ikiye ayrılır. Erteleyici ve bozucu şartlar yapılmış bir sözleşmenin kurulmasını, feshedilmesini, tamamlanmasını ya askıda bırakır ya da geciktirirler. Başka bir deyişle erteleyici şarta bağlanmış bir sözleşmede sözleşmenin gerçekleşmesi için şartın gerçekleşmesi gerekirken, bozucu şarta bağlı sözleşme hemen bağlayıcı olur, şartın gerçekleşmediği durumlarda şartın hiçbir bağlayıcı gücü kalmaz. Roma hukukunda sadece erteleyici şart türü bilinmektedir. "Sub condicionem" terimi Romalı hukukçular için erteleyici şarta bağlı işlemlerin sonucunun etkisi ile eşdeğerdir. Ayrıca şartın, olumlu ve olumsuz şart, iradi şart, tesadüfi şart ve karma şart olmak üzere çeşitleri vardır. Şartın her çeşidi imkansız ve kanuna aykırı olmadığı sürece tarafların istekleri doğrultusunda sözleşmeye eklenebilir.