Özel gereksinimli kardeşe sahip tipik gelişim gösteren çocukların aile temalı resimlerinde kardeşlik olgusuna ilişkin yansımaları

Abstract

Araştırmada özel gereksinimli kardeşe sahip tipik gelişim gösteren çocukların aile temalı resimlerinde kardeşlik olgusuna ilişkin yansımalarının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan fenomenolojik desen kullanılmıştır. Çalışmaya özel gereksinimli kardeşe sahip olan 4-8 yaş aralığında on sekiz tipik gelişen çocuk ve bu çocukların ebeveynleri katılmıştır. Bu çalışmadaki veriler resim analizi, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve araştırmacının saha notlarından yararlanılarak toplanmıştır. Çalışmada tipik gelişen çocuklara aile temalı üçer resim yaptırılmış; ebeveynlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ebeveynlerle yapılan görüşmeler ve araştırmacının saha notları, çocukların resim analizini destekleyici veriler olarak kullanılmıştır. Bu çalışmadan elde edilen bulgular incelendiğinde, tipik gelişen kardeşlerin bazılarının resimlerinde özel gereksinimli kardeşlerini dışladıkları, kendilerini aileden soyutladıkları bilgisine ulaşılırken; bazı tipik gelişen kardeşlerin, özel gereksinimli kardeşlerine yönelik kabullenici tutumlarda yaklaştıkları ifade edilmektedir. Ayrıca, tipik gelişen kardeşlerin davranış problemlerinden kaynaklanan kardeş şiddetine maruz kaldıkları, kardeşler arası çatışmaların, kıskançlığın ve rekabetin var olduğu görülmektedir. Kardeşlerin resimlerinden ve ebeveynlerle yapılan görüşmeler doğrultusunda elde edilen veriler karşılaştırıldığında, olumlu aile ortamının özel gereksinimli kardeşlerine yönelik kabul düzeylerini arttırdığına dair bir çıkarım yapılabilmektedir.