Mütakere döneminde Divan-ı Harb-i Örfiler (1918-1922)

Abstract

Mütareke Dönemi Divan-ı Harb-i Örfileri, dönemin o karmakarışık ve bunalımlı siyasi ortamında önde gelen İttihadçı isimleri yargılayarak, faaliyete geçmiştir. Gıyaben ya da vicahen yargılanan İttihadçılar, idam dahil çeşitli ağır hapis cezalarına çarptırılmışlardır. Özellikle bir idam cezası vardır ki; büyük yankılar uyandırması nedeniyle anılmaya değerdir. Divan-ı Harb-i Örfi mahkemesi heyeti tarafından Boğazlıyan kaymakamlığında ve Yozgad mutasarrıf vekilliğinde bulunmuş olan Kemal Bey hakkında verilen idam cezası sonucunda, Kemal Bey'in idamı sırasında ve cenaze töreninde halkın gösterdiği büyük tepki, İzmir'in işgaliyle beraber, başta İstanbul olmak üzere yurdun dört bir yanında ortaya çıkan toplu protestoların kaynağını oluşturmuşve Milli Mücadele ruhunun güçlenmesinde de etkili olmuştur. Bu dönemde sadece İttihadçıların yargılanmasıyla da kalınmamıştır. Padişah Vahdettin ve özellikle Damat Ferit Paşa hükümeti; İttihadçı saydığı Müdâfaa-i Hukukçular'ın da karşısına çıkarak,başta Mustafa Kemal Paşa olmak üzere diğer Ulusal Hareket önderlerini de bu düzmece mahkemelerde gıyaplarmda yargılayarak, idam cezasına çarptırmışlardır. Bu dönemde kurulan Divan-ı Harb-i Örfiler'in üzerinde İngilizlerin vc sözüm ona soykırıma uğradıklarını iddia eden Ermenilerin büyük bir etkisi olmuştur. Günümüzde de Ermenilerin soykrım iddialarına delil olarak gösterdikleri, Divan-ı Harb-i Örfiler'deki yargılamaların sonucunda verilen adilane olmayan ceza hükümleri, işgal altında olan birdevletin kendisini savunamaması ve kurtuluşu işgal güçlerine sığınmakta bulmasının bir eseridir. Bu nedenle bu mahkemelerden çıkan hükümlerin, kayda değer olmadığı ve Ermeni iddialarının da asılsız olduğu anlaşılmaktadır.