Risklerden korunmada türev araçlar ve Türkiye uygulaması

Abstract

Bretton Woods sabit kur sisteminin yerini dalgalı kur sisteminin alması, ilk petrol krizi ve piyasaların küreselleşmesi sonucu 1970'li yıllardan itibaren dünya ekonomisinde görülen aşırı fiyat dalgalanmaları ve risk ortamı bütün ülkeleri etkilemiştir. Her ekonomik etkinlikte var olan, fiyat dalgalanmalarıyla daha da artan riskleri kontrol altına alma çalışmaları bu yıllarda hız kazandı. Firmalar faaliyetlerini olumsuz yönde etkileyen riskleri yönetebilmek için türev araçlarından yararlanmaya başladı. Bu türev araçlarından biri olan opsiyonlar satın alan tarafa belirli bir ürünü belirli bir zamanda, belli bir fiyattan satın alma ya da satma hakkını veren kontrattır. Opsiyonlar diğer araçlardan farklı olarak alıcıyı herhangi bir yükümlülük altında bırakmaz. Bütün yükümlülük opsiyonu satan kişiye yüklenmiştir. Opsiyonu alan taraf opsiyonu kullanıp kullanmamakta özgürdür. Özellikle fiyat riskini ortadan kaldırmak için kullanılan opsiyonu, satın alan taraf, bu hizmet karşılığında satan tarafa prim ödemektedir. Future kontratları olarak da anılan gelecekteki işlem kontratları da firmaların risklere karşı korunmak için kullandıkları türev araçlarındandır. Gelecekteki işlem kontratları bugünden fiyat anlaşmasının yapılarak ürünlerin ya da fonların ileri bir tarihte teslimini sağlayan anlaşmalardır. Miktar ve vade konularında standartlaşmaya gidilmiştir. Vade sonunda fiziki teslimat şartı yoktur, amaç fiyat riskine karşı korunma sağlamaktır.