Cumhuriyet dönemi Roma vergi sistemi

Abstract

Cumhuriyet Dönemi'nde, Roma Devleti için vergi önemli bir kamu geliri olmuştur. Roma Devleti, kendi vatandaşlarını ve eyaletleri dolaylı ve dolaysız vergiler ödemekle, müttefiklerini ise yapmış olduğu ittifak antlaşmaları çerçevesinde asker ve gemi sağlamakla yükümlü hale getirmiştir. Ancak M. Ö. 89 yılında müttefiklere vatandaşlık hakkı tanınması, dolaylı vergiler açısından müttefikler ile Roma vatandaşlarını aynı konuma getirmiştir. Roma vatandaşlarının başlıca ödemekle yükümlü olduğu vergiler tributum, portorium ve vicesima manumissionis‘dur. Tributum, Roma vatandaşlarının, census‘a (nüfus sayımı) göre ödemekle yükümlü olduğu dolaysız bir vergidir; gümrük ve liman vergisi portorium ile azat edilen kölenin değerinin %5‘i oranındaki azat etme vergisi vicesima manumissionis ise dolaylı vergilerdir. Roma vatandaşlarının vergi yükü, özellikle tributum vergisinin oluşturduğu yük, Roma eyalet idaresinin oluşumuna paralel olarak hafiflemiştir. Eyaletler, Roma‘ya vergi ödemek zorunda kalmışlardır. Her eyaletin vergilendirilme şekli birbirinden farklı olmuş, bazı eyaletler yıllık olarak belirlenen bir meblağ (stipendium) öderken bazıları tarım arazilerinden elde edilen mahsulün onda birine karşılık gelen öşür (decuma) vergisine tabi tutulmuştur. Roma Devleti, gerek eyaletlerde gerekse İtalya‘da dolaylı vergileri, publicani adlı vergi mültezimleri aracılığıyla toplamıştır.