Halit Ziya Uşaklıgil'in Mâî ve siyah adlı romanında bulunan bileşik cümleler

Abstract

Servet-i Fünun dönemi, Türk Edebiyatı tarihi açısından bir dönüm noktasıdır. Halit Ziya Uşaklıgil bu dönemin en önemli yazarlarındandır. Yazar roman türüne getirmiş olduğu üslup ve teknikle dönemindeki ve kendinden sonraki yazarları etkilemiştir. Halit Ziya’nın romanlarındaki en belirgin özellik ağır ve süslü bir dil yanında kullandığı üsluptur. Yazarın bu özelliklerinin en iyi şekilde görüldüğü Mâî ve Siyah romanında bulunan birleşik cümleler çalışmamızın özünü oluşturmaktadır. Bu cümlelerin incelenmesi yazarın ve dönemin roman dilini anlamak açısından önemlidir. Çalışmanın giriş kısmında, Servet-i Fünun döneminin genel özellikleri, Halit Ziya’nın bu edebî akım içerisindeki yeri ve önemi, romancılığı ve hikâyeciliği, Mâî ve Siyah romanının dil ve üslubu ile birleşik cümle konusu değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmelerden sonra Tahsin Banguoğlu’nun birleşik cümle hakkındaki görüşleri esas alınarak Mâî ve Siyah romanının 1914 tarihli orijinal baskısındaki birleşik cümleler incelenmiştir. Eserde birleşik cümle türlerinin hepsinden birçok örnek bulunmaktadır. Yazarın roman diline getirdiği yenilikler bu örneklerden de anlaşılmaktadır. İncelenen eser ve bu eserden hareketle Halit Ziya’nın romancılığı, dil ve teknikteki titizliği, romanlarında sıkça kullandığı birleşik cümle yapıları ve farklı cümle kuruluşları çalışmanın sonuç bölümünde değerlendirilmeye çalışılmıştır. Mâî ve Siyah’ta çok sayıda bulunan yabancı kelime ve anlaşılması güç tamlamalar nedeniyle, incelenen örneklerin anlaşılmasını kolaylaştırmak için çalışmanın sonuna bu romandaki yabancı kelimelerden oluşan bir sözlük eklenmiştir.