Cumhuriyet döneminde şapka devrimi ve tepkiler

Abstract

İnsanlar giyim geleneğine yüzyıllar boyu devam eden çeşitli aşamalardan sonra sahip olmuşlardır. Türkler için de bu aşamalardan bahsetmek mümkündür. En eski devirlerden bu zamana kadar Türkler de, yaşadıkları zaman, inanış, coğrafya ve yaşam biçimlerine göre çeşitli giysiler ve bu giysilerini tamamlayan çeşitli şapkalar kullanmışlardır. Bu araştırma da şapkanın Türkler için önemi, taşıdığı anlamı ve zamanla geçirdiği evrelerle, şapkayla beraber değişen giysilerin yeni bir kimliğin inşasındaki süreci incelenmeye çalışılmıştır. Türklerin İslamiyet'i kabulüyle, sarık dinsel nitelik kazanmıştır. Ancak zamanla fes sarığın yerini almıştır. Mustafa Kemal, şapka devrimini gerçekleştirdiği zaman şapkaya "gâvur işi" deyip karşı çıkılmıştır. Kadın giysisinde de İslamiyet'in kabulüyle örtünme olgusu günlük hayata girmiştir. Çağdaşlaşmanın etkisiyle kent kadını giyimi ile kırsal kadın giyimi arasında farklar belirmiştir. Halkın giysisinde birliktelik yoktur. Cumhuriyetin ilanıyla halkın kıyafetine düzen getirmek isteyen Cumhuriyet Hükümeti, yeni ulusa kimliğini kazandırmak için dış görünüşe el atmıştır. Erkeğin giysisi değiştirilirken, kadının giyimine karışılmamıştır. Topluma modern görünüm kazandırma işine askeriyeden başlanmış, 1925te Kastamonu'da sivil halka da uygulatılmaya çalışılmıştır. Halk da kanunun çıkmasmı beklemeden uygulamaya başlamıştır. Şapkaya karşı mecliste başlayan tepkiler, bazı şehirlerde de "din elden gidiyor" sloganıyla Türk Devrimlerine karşı başlamış, kurulan İstiklal Mahkemeleriyle suçlular cezalandırılmıştır. Cumhuriyetin gerçekleştirdiği sosyal devrimler "Üçüncü Dünya Ülkeleri" diye bilinen devletleri de etkilemiştir.