Kaynak tabanlı yönetim modelinin rekabetçi üstünlükler açısından incelenmesi ve Ford Otosan, TUSAŞ, Graham ve Toprak Seramik işletmelerinde niteliksel bir araştırma

Abstract

Kaynak tabanlı yönetim modeli, rekabetçi çevrede işletme kaynaklarının işletme performansını nasıl etkilediğini açıklamaya çalışmaktadır. Bu model, yöneticilerin bazı işletmelerin diğerlerine oranla temel yeteneklerini ve farklılaştırma stratejilerini kullanmada neden daha başarılı olduklarını analiz edebilmesi için hem işletme içi analizini hem de dış çevre analizini bütünleştirmektedir. Kaynak tabanlı yönetim modeli, rekabetçi üstünlüğün nasıl elde edildiği ve bu üstünlüğün nasıl korunduğuna dair güçlü bir teorik yapı sunmaktadır. Dinamik ve rekabetçi çevrede gerçek rekabetçi üstünlük kaynağı, işletmenin endüstri yapısında değişikliklere neden olan sürekli çevresel değişikliklere karşılayabilmesini sağlayan örgütsel yetenekleri tarafından belirlenmektedir. Rekabetçi üstünlük, stratejik yeteneklerin tanımlanması, geliştirilmesi ve korunması ile elde edilebilmektedir. Rekabetçi üstünlüğün ve üstün performansın elde edilmesi ve korunması, işletmenin rakiplerine üstün gelmesine olanak sağlayan temel (stratejik) kaynak ve yeteneklerin bir işlevidir. Kaynak tabanlı yönetim modeli, rekabetçi üstünlüğün kaynakların eşsiz bileşiminden elde edileceğini ileri sürmektedir. Rekabetçi üstünlük yaratamaya olanak sağlayan kaynakların sahip olması gereken özelliklerle ilgili olarak birçok sınıflandırma olmakla birlikte, bu kaynakların özelliklerini dört temel grupta toplamaktadır: (1) Kaynak değer yaratabilmelidir, (2) kaynak nadir olmalıdır, (3) rakipler tarafından taklit edilmesi güç ya da olanaksız olmalıdır, (4) kaynak, diğer kaynak türleriyle ikame edilememelidir. İşletmeler, rekabetçi çevrede varlıklarını sürdürebilmek için yeni stratejik kaynaklar ve yetenekler geliştirmek zorundadır. İşletmeler sahip oldukları temel kaynaklar ve yetenekler aracılığıyla, pazardaki değişimlere en kısa sürede uyum sağlayabilmekte, kendisini rakiplerinden farklılaştırabilmekte ve bunun sonucunda ise örgütsel performansını artırabilmektedir. Bu çalışmada kaynak tabanlı yönetim modelinin "rakip işletmelerinin ulaşamadığı özel kaynak ve yeteneklere sahip olan işletmeler, sürdürülebilir rekabetçi üstünlük elde etmektedir" şeklinde ifade edilen temel görüşünün doğruluğu sınanmak amacı ile Ford Otosan, TUSAŞ, Graham İşletmesi ve Toprak Seramik İşletmelerinde niteliksel bir araştırma yapılmıştır. Bunun sonucunda ise yüksek yenilikçi kapasiteye sahip olan, değişime açık ve yalın örgüt yapısına sahip olan işletmelerin sürdürülebilir rekabetçi üstünlük elde ettikleri saptanmıştır.