Kütahya ili genelinde partikül madde kirletici kaynaklarının belirlenmesi

Abstract

Kütahya ilinde kentsel ve kırsal istasyonlarda Mart 2014 ve Nisan 2015 zaman aralığında, iki ayrı boyutta (PM2,5 ve PM2,5-10) günlük olarak partikül madde örnekleri toplanmıştır. Ortalama PM10 konsantrasyonu kentsel ve kırsal istasyonda sırasıyla 48 µg m-3 ve 35 µg m-3 olarak bulunmuştur. Kentsel istasyondaki sonuç Türkiye'de hedeflenen yıllık PM10 limit değerinin (40 µg m-3) üzerindedir. Ortalama PM2,5 konsantrasyonu ise kentsel ve kırsal istasyonda sırasıyla 20 µg m-3 ve 16 µg m-3'tür. Bu değerler de Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından belirlenen yıllık PM2,5 limit değerinin (10 µg m-3) üzerindedir. Örneklerin element içeriği Endüktif Eşleşmiş Plazma Kütle Spektrofotometresi (ICP-MS/MS) analizi ile gerçekleştirilmiştir. Element konsantrasyonlarındaki kısa ve uzun dönemli değişimler lokal meteorolojik faktörler ve emisyonlardaki değişimler ile ilişkilendirilmiştir. PM2,5 kaynakları Pozitif Matris Faktörizasyon (PMF) modeli kullanılarak belirlenmiştir. Her iki istasyon için de 8 faktörlü çözüme ulaşılmıştır. Kentsel istasyon için belirlenen faktörler ve PM2,5 kütlesine katkıları şöyledir; evsel ısınma (%70), termik santral (%19), endüstri (%5), petrol yanması (%2), toprak (%2), trafik (%1), yol tozu (%0,5) ve Zn (%0,5). Kırsal istasyonda ise kaynaklar şöyledir; evsel ısınma (%57), termik santral 1 (%17), toprak 2 (%9), endüstri (%9), toprak 1 (%6), Zn (%2), trafik (%0,7) ve termik santral 2 (%0,2).