19. yüzyılda Kafkasya'dan Osmanlı topraklarına göç ve iskan hareketleri

Abstract

Kuzey Kafkasya'nın otokton halklarından olan ve genel bir ifade ile "Çerkez" olarak değerlendirilen Adığe, Abhaz ve Wubıhlar, Rusya'nın özellikle Çar 1. Petro döneminden itibaren daha belirginleşen emperyalist eğilimlere karşı uzun süre direnmişler, ancak 1859'da İmam Şamil'in Ruslara teslim olmasıyla, mücadelelerini kaybetmişlerdir. Rusya'nın etnik temizleme operasyonuna bağlı olarak çeşitli tarihlerde (19. yüzyılın ikinci yarısı) yurtlarından çıkarılan bu insanların büyük bir çoğunluğu Osmanlı topraklarına sığınmıştır. Osmanlı'nın içinde bulunduğu gerek ekonomik, gerekse siyasal sorunlar, göç ettirenlerle çok fazla ilgilenememesine neden olmuştur. Bu ise önemli kayıplara yol açacaktır. Buna rağmen, sayıları hala net bir biçimde belirlenememiş olan Çerkesgöçmenlerin Anadolu, Rumeli ve Ortadoğu'da iskanları sağlanmıştır. Bu iskan sırasında Osmanlı İmparatorluğu kendi çıkarlarını da göz önünde bulundurmuştur. Osmanlı İmparatorluğu'nun, politik ve ekonomik sorunlarının çözümünde bu insanlardan faydalanma isteğinde olduğu açıktır. Sonuç olarak, 19. yüzyılın ikinci yarısında yaşanan bu göç dalgasıyla yaklaşık üç milyon insan ülkesini terketmek zorunda kalmıştır. Günümüzde bu insanlar kırk değişik ülkede yaşamaktadırlar.