Türk edebiyatında kadın temsillerinin arkasındaki söylem ve felsefe

Abstract

Türkiye'nin modernleşme süreçlerinde görece kısa bir zaman dilimi içinde kadınların statüsünü etkileyen önemli inkılaplar gerçekleşmiştir. Ancak, hem bu inkılapların topluma homojen bir şekilde yansıyamaması hem de erken Cumhuriyet döneminden sonra aynı şevkle sürdürülmemesi sebebiyle kültürel algıların ve gündelik yaşam pratiklerinin dönüşümü tamamlanmamıştır. Ortak yaşamı şekillendiren ve anlamlandıran deneyimler kadınlar aleyhine geleneksel biçimini korumuştur. Bunda toplumsal bunalımlardan kurtuluşu geçmişe dönmede bulan görüşlerin kadın özgürlüğüne yönelik protestoları ve kadının statüsündeki değişiklikleri gerekli görenlerin de söylemlerine yansıyan direnç unsurları rol oynamıştır. Bu çalışmanın amacı, kadınların değişen statülerine ilişkin dirençlerin edebî eserlere nasıl yansıdığını tespit etmek, edebî eserler vasıtasıyla toplumsal ve özel alanda cinsiyetçi kültürün ve cinsiyet kimliklerinin üretilme ve meşrulaştırılma biçimlerini göstermektir. Bu amaçla, kadının tarihsel süreçteki yeri ve modernleşme süreçlerinin belli başlı ideolojilerinin kadına yaklaşımı, sosyolojik araştırmalar ışığında değerlendirilmiştir. Modernleşme süreçlerinin kanonik metinlerinden toplumcu gerçekçi edebiyat akımına uzanan geniş bir dönemden, temsil edici nitelikte edebiyat eserleri, ders kitapları, köşe yazıları, denemeler ve kitaplar incelenerek kadın temsillerine temel olan söylem ve felsefe, bağlamına oturtulmaya çalışılmıştır. Çalışmada, modernleşme süreçlerinde şekillenen cinsiyet rejiminin temellendiği felsefe, bu rejimin işlevselliği ve kültürde var olan cinsiyetçi algıların edebiyattaki izdüşümleri ile üretilme ve meşrulaştırılma biçimleri ortaya konmuştur.