Türkiye'de serbest bölgeler ve vergi teşvikleri

Abstract

Serbest bölgeler; çeşitli ekonomik amaçlarla, bulundukları ülke- nin gümrük sınırları dışında sayılmak ve ek bazı teşvikler sağlanmak suretiyle, belirli ticari, sınai ve hizmet faaliyetlerinin yapıldığı sınırlandırılmış alanlardır. Dünya ekonomisi içinde oldukça önemli bir yer tutan serbest böl- geler, ilkçağlardan beri gelişimini sürdürerek bugün tüm Dünya ticaret hacminin % 9'unun gerçekleştirildiği, sayıları 400 civarında olan ve toplam 6 milyon kişiye istihdam olanağı sağlanan ekonomik unsurlar haline gelmişlerdir. Türkiye'de de 1920'li yıllardan beri var olan serbest bölge kurma çabaları, 1985 yılında 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun yürürlü- ğe girmesiyle hızlanmış ve bugüne kadar 5 serbest bölge faaliyete geç- miştir. Buna ilaveten 4 serbest bölgenin de kuruluş çalışmaları sür- dürülmektedir. Serbest bölgelerin cazip hale getirilerek yatırımcıların buralara çekilebilmesini sağlamak amacıyla da çeşitli teşvik araçları kullanıl- maktadır. Bunların başında serbest bölgelerin, bulundukları ülkelerin gümrük sınırları dışında sayılmaları suretiyle ithalde gümrük vergi, resim, harç ve fonlardan muafiyet ile gelir ve kurumlar vergileri mua- fiyeti gelmektedir. Bu bölgedeki altyapı olanaklarının genişliği ve bürokrasinin azlığı da çekiciliği artıran unsurlardır. Dünyanın diğer ülkelerinde uygulanan teşviklerle kıyaslandığında, ülkemizde oldukça kapsamlı bir teşvik sisteminin bulunduğu görülmekte- dir. Gerek bu teşvik sisteminin etkin bir biçimde uygulanması, gerek- se serbest bölge olgusunun daha iyi anlaşılmasıyla Türkiye'de serbest bölgeler gelişimini sürdürmekte ve Dünya ekonomisi içindeki yerlerini almaktadırlar.