Zihin özürlü çocuklara adı söylenen mutfak araç gereçlerine ait resmi seçme becerisinin öğretiminde artan bekleme süreli öğretimin etkinliği ve hedeflenmeyen bilgi öğretimi

Abstract

Tek denekli araştırma modellerinden yoklama evreli davranışlararası çoklu yoklama nodeli kullanılarak zihin özürlü çocuklara, adı söylenen mutfak araç ve gereçlere ait resmi seçme becerisinin öğretiminde artan bekleme süreli öğretimin etkililiği araştırılmıştır. Ayrıca, bu çalışmada, ortam, zaman ve araç-gereçler arasında genelleme etkisi ve uygulama tamamlandıktan 3 ve 10 gün sonra izleme etkisi incelenmiştir. Bu çalışmaların yanısıra hedeflenmeyen bilgi olarak mutfak araç ve gereçlerinin işlevini söyleme becerisinin kazanımı da araştırılmıştır. Araştırmada Eskişehir'de özel bir eğitim merkezine devam eden yaşları 7-10 arasında değişen dört zihin özürlü öğrenci ile yürütülmüştür. Araştırma, öneleme oturumları, yoklama-izleme-genelleme oturumları, artan bekleme süreli öğretimin yer aldığı öğretim oturumları olmak üzere üç evreden oluşmaktadır. Oturumların tümü bire bir öğretim düzenlemesiyle gerçekleştirilmiştir. Öneleme oturumları sonucunda her deneğin yanlış tepki gösterdiği resimler arasından oniki adet mutfak araç-gereç resmi hedef davranış olarak belirlenmiştir. Hedef davranış olarak belirlenen mutfak araç-gereç resimlerinden her öğretim setinde üç araç-gereç olmak üzere dört öğretim seti oluşturulmuştur. Araştırmada öğretim oturumlarında sıfır saniye denemelerin ardından hedef uyarıları ile kontrol edici ipucu arasında geçen bekleme süresini birer saniyelik eşit aralıklarla en fazla beş saniye oluncaya değin sistematik olarak arttırılmıştır. Hedeflenmeyen bilgi öğretimi, öğretim oturumları sırasında gerçekleştirilmiştir. Öğretim oturumlarında, deneğin her doğru tepkisinin ardından hedef uyaranın işlevi açıklanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular, artan bekleme süreli öğretimin adı söylenen mutfak araç ve gereçlerine ait resmi seçme becerisinin öğretiminde etkili olduğunu göstermektedir. Aynı zamanda artan bekleme süreli öğretimin zihin özürlü çocukların adı söylenen mutfak araç-gereçlerine ait resmi seçme becerisini farklı ortam, zaman ve gerçek araç-gereçlere genelleyebilmelerinde ve öğretim bittikten 3 ve 10 günlük süreler sonunda öğretilenlerin kalıcılığının korunmasında etkili olduğu görülmektedir. Ayrıca bu araştırmanın hedeflenmeyen mutfak araç-gereçlerinin işlevini söyleme becerisinin kazamınında etkili olduğunu göstermektedir.