Zaman serilerinde nedensellik çözümlemesi ve Granger, Sims nedensellik testleri üzerine bir uygulama

Abstract

Düşünce olarak ortaya çıkışı M.Ö. 384'lere dayanan ve özellikle felsefecilerin üzerinde durduğu nedensellik kavramı, işlevsel bir anlam kazanarak günümüzde bilimsel araştırma sürecinin bir aşaması olarak kullanılmaya başlanmıştır. Değişkenler arasındaki nedensel ilişkilerin araştırılması, nedensel ilişkinin yönünün, gecikme yapısının, hangi değişkenlerin içsel hangilerinin dışsal olduğunun belirlenmesi konularında pratik faydalar sağlamaktadır. Çalışmada sırasıyla, nedenselliğin felsefi ve işlevsel tanımı ile nedenselliğe ilişkin bazı kavramlar açıklanmıştır. Nedensel ilişkilerin araştırılmasında zaman serileri çözümleme yaklaşımı kullanıldığından zaman serileri hakkında bilgi verilmiş ; daha sonra Granger ve Sims nedensellik testlerinin teorik yapısı incelenmiştir. Son bölümde Ocak 1960-Aralık 1995 zaman aralığındaki yıllık GSMH ve Özel Tüketim Harcamaları verileri kullanılarak, Türkiye'de gelir ile tüketim arasındaki nedensel ilişki araştırılmış, elde edilen sonuçlar değerlendirilerek önerilere yer verilmiştir. Çalışmada uygulamaya ilişkin istatistiksel çözümlemede ve şekillerin çiziminde SPSS 6.0 for windows, DBASE for windows, MS Excel, RATS paket programları kullanılmış ve MS Word 6.0 programında yazılmıştır.