Türkçe ünlülerin algılanmasında süre, temel frekans ve spektral tilt etkisi

Abstract

Bu çalışmada Türkçedeki ünlülerin algılanmasında süre, temel frekans ve spektral tilt parametrelerinin etkisi incelenmiştir. Üç parametre sistematik bir biçimde değiştirilerek sekiz Türkçe ünlüsü olan /?/, /o/, /u/, /?/, /?/, /œ/, /y/, /i/ sesleri sentezlenmiştir. Her bir sentetik ünlü sesin iki farklı süre değeri (60 ms ve 200 ms), üç farklı temel frekans değeri (118 Hz, 133 Hz, 148 Hz) ve üç farklı spektral tilt değişim değeri (-6 dB/octave, 0 dB/octave, +6 dB/octave) bulunmaktadır. Toplamda 288 sentetik ünlü, 102 dil ve konuşma terapisi öğrencisine bireysel olarak kulaklıktan dinletilmiştir. Katılımcılardan duydukları uyaranları Türkçedeki sekiz ünlüden hangisi olduğunu belirtmeleri istenmiştir. Bulgulara göre, parametreler arasında bir etkileşim olmadığı, ancak her bir parametrenin farklı ünlü seslerin algılanmalarını anlamlı derecede etkilediği görülmüştür. Süre parametresi /o/ ünlüsünün; temel frekans parametresi /o/, /?/ ve /œ/ ünlülerinin; spektral tilt parametresi /?/, /u/, /?/, /?/, /œ/ ve /i/ ünlülerinin hedeflenen ses olarak algılanma yüzdelerini anlamlı derecede etkilemektedir. Hiçbir parametre değerinin, /y/ sesinin hedeflenen ses olarak algılanma yüzdelerini anlamlı derecede etkilemediği bulunmuştur. Tüm ünlülerin hedef ünlü olarak algılanmasında üç parametrenin birlikte anlamlı bir etkisi olmamakla birlikte hata matrislerinde her bir ünlünün algılanmasında üç parametrenin de etkisi olduğu görülmektedir.