Eskişehir atmosferindeki polisiklik aromatik hidrokarbonların (PAH'ların) derişimlerinin ve kaynaklarının belirlenmesi

Abstract

Bu tez kapsamında Eskişehir kent merkezinde atmosferik Çok Halkalı Aromatik Hidrokarbonlar'ın (PAH'lar) mevsimsel derişimlerinin, gaz-partikül dağılımlarının, profillerinin ve kaynaklarının belirlenmesine yönelik monitorlama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Monitorlama çalışmaları kapsamında 2006 yılının Ocak, Şubat ve Mart aylarında Kış Dönemi Örneklemesi, Temmuz; Ağustos ve Eylül aylarında Yaz Dönemi Örneklemesi gerçekleştirilmiştir. Örnekleme işlemi için Poliüretan Köpük Örnekleyicisi (PUF) kullanılmıştır. Gaz ve partikül faz örnekler ayrı olarak toplanmış ve atmosferik askıda katı madde (TSP) derişimleri belirlenmiştir. Toplanan örnekler uygun ekstraksiyon ve temizleme aşamalarından geçirilerek Gaz Kromatografı-Kütle Spektrometrisi (GC-MS) cihazında analiz edilmiş ve Amerikan Çevre Koruma Ajansı'nın (USEPA) öncelikli kirleticiler listesindeki 16 hedef PAH bileşiğinin derişimleri belirlenmiştir. Analizler öncesi GC-MS cihazı analiz metodu optimize edilmiş, kalibrasyon ve güvenilirlik testleri gerçekleştirilmiştir. Yine örneklerin analizinden önce yapılan özütleme ve temizlik işlemlerinin uygunluğuna ait testler laboratuvarda gerçekleştirilmiştir. Eskişehir'de yapılan örnekleme çalışmasına göre kış ve yaz mevsimlerinde toplam ortalama PAH derişimlerinin sırasıyla; 1185 ve 178 ng/m³ seviyelerinde olduğu görülmüştür. Ölçülen yüksek derişimlerin sebepleri ve PAH bileşiklerinin kaynakları araştırılmıştır. Kaynak belirleme çalışması kapsamında diagnostik oranlar yöntemive faktör analizi testleri yapılmıştır. Ayrıca PAH bileşiklerinin gaz-partikül dağılımları incelenerek Junge-Pankow adsorbsiyon modeline uygunlukları araştırılmıştır.