Cebirsel düşünmenin genelleme aracılığıyla geliştirilmesi perspektifinde ortaokul matematik ders kitaplarının incelenmesi

Abstract

Öğrenme ve öğretme sürecinde öğretmenlere rehberlik etmesi ve öğrenmeye kaynak oluşturmasıyla önemli bir yere sahip olan, tamamlayıcı öğretim materyallerinden biri olarak görülen ders kitaplarının genelleme sürecini desteklemesi etkili bir matematik öğrenimi ve öğretimi, aynı zamanda matematiksel ve cebirsel düşünme gelişimi için önemlidir. Bu bağlamda yapılan araştırma ile ortaokul matematik ders kitaplarının cebirsel düşünmenin gelişiminde genelleme süreci açısından “Aritmetiğe ve Niceliksel Muhakemeye”, “Örüntüler ve Fonksiyonel İlişkiye” ders kitaplarında ne kadar ve nasıl yer verildiğine yanıt aranmıştır. Araştırmanın verilerinin toplanmasında nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yaklaşımı kullanılmıştır. Ders kitaplarındaki görev ve uygulamalar araştırmanın analitik çerçevesinin iki temel boyutu esas alınarak oluşturulan bir kodlama matrisi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonunda ders kitaplarında yer alan görev ve etkinliklerin analitik çerçeve bağlamında benimsenen genelleme bileşenlerinden “Aritmetiği ve Niceliksel Muhakemeyi Genelleme” bileşenini yüksek oranda karşıladığı, “Örüntüler ve Fonksiyonel İlişki/Değişkenler” bileşeninin ise yer yer göz ardı edildiği görülmüştür. Ayrıca bu görev ve etkinliklerdeki genelleme durumlarının öğrencilere hazır olarak sunulduğu, öğrencilerin genellemeleri keşfetmeleri ve ifade etmelerine olanak sağlayan genelleme durumlarına büyük ölçüde yer verilmediği belirlenmiştir. Buna ek olarak ders kitaplarının tümünde genelleme durumlarının öğretim programına paralel olarak günlük hayatla ilişkilendirilmeye çalışıldığı görülmüştür.