Der einfluss interlingualer strukturunterschiede auf den literarischen übersetzungsprozess am beispiel von Halid Ziya Uşakligil's roman Aşk-ı Memnu

Abstract

Çeviri faaliyetinin salt bir dilsel aktarım işleminden ibaret olmadığı; aksine daha karmaşık bir yapıya sahip çok boyutlu bir faaliyet olduğu günümüz çeviri kuramlarında genel olarak kabul görmektedir. Çeviri faaliyetini bu denli karmaşık hale getiren ise çeviri sürecini doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen birçok iç ve dış faktörün bulunmasıdır. Çeviri sürecine dâhil olan dillerin arasındaki muhtemel yapısal farklar çeviri sürecini doğrudan etkileyen faktörler arasında yer almaktadır. Dünya üzerindeki bazı dillerin arasında aynı dil ailelerinden gelmeleri sebebiyle birtakım benzerlikler bulunmakla beraber diller arasında tam bir yapısal özdeşlikten söz etmek mümkün değildir. Zira bir toplumun yaşam biçimi ve kültürel değerleri tedrici olarak dilinin morfolojisine, söz dizimine ve kelime hazinesine nüfuz etmektedir. Mevcut çalışmada, bu ön kabullerden yola çıkılarak; Türkçe ve Almanca arasındaki söz dizimsel ve biçimsel farkların edebî çeviri sürecine ne gibi bir etkisinin olduğu sorusuna cevap aranmaktadır. Bu amaç doğrultusunda; Halid Ziya Uşaklıgil'in Aşk-ı Memnu başlıklı romanı ile bu romanın Wolfgang Riemann tarafından Verbotene Lieben başlığıyla yapılan Almanca çevirisi çeviri kuramları çerçevesinde incelenmiştir. Öncelikli olarak kaynak metin ve erek metnin oluşum süreci Christiane Nord'un "Çeviri Amaçlı Metin Çözümlemesi" modeline göre analiz edilmiştir. Ardından diller arasındaki yapısal farkların neden olduğu çeviri sorunları tespit edilmiş ve çevirmenin bu sorunları çözmek üzere hangi çeviri yöntemlerinden yararlandığı araştırılmıştır. Sonuç olarak; çevirmenin kaynak metnin bazı edebî özelliklerinden feragat etmek suretiyle içerik odaklı bir çeviri anlayışını tercih ettiği ve kaynak metni Alman okur için daha rahat okunabilir bir hale getirmeye özen gösterdiği görülmüştür. Fakat yapılan çeviri analizlerinde bazı metin bölümlerinde hem içeriği hem de romanın dilsel zarafetini ve yazarın üslubunu korumanın mümkün olduğu tespit edilmiştir.