Scolymus hispanicus'un litolitik özellikleri yönünden incelenmesi

Abstract

1934 yılından beri üretilen bir bitkisel ilaç olan Lityazol Cemil böbrek taşlarını düşürücü olarak kullanılmaktadır. Bu ilacın ham maddesi Scolymus hispanicus adlı bitkinin kök kabuklarıdır. Bu çalışmanın konusunu Scolymus hispanicus'un litolitik etki gösteren maddelerinin ekstraksiyonu ve izolasyonu oluşturmaktadır. Scolymus hispanicus kök kabuklarına uygulanan farmakognozik taramada triterpenik maddeler taşıdığı tespit edilmiştir. Bu maddelerin ekst- raksiyonu için uygun ve verimli yöntem araştırılmıştır. %70'lik etanol ile kaynatmalı ekstraksiyonun uygun olduğu belirlenerek ham ekstre bu yolla hazırlanmıştır. Bu ekstrenin fraksiyonlanmasında biyolojik akti- vite kontrolleri esas alınmıştır. İzole sıçan ileumu üzerinde gevşe- tici etki gösteren fraksiyondan kromatografik metodlarla etken madde- ler izole edilmiştir. Bu maddelerden biri üzerinde UV, IR, 1H-NMR ve Kütle spektrumları alınarak yapı tayini gerçekleştirilmiş ve –amirin asetat olduğu tespit edilmiş, izole sıçan ileumunda gevşetici etkisi gözlenmiştir. Etanollü ekstre ve Lityazol Cemil'deki -amirin asetat mikta- rını belirlemek için İTK Densitometrik yöntem kulanılmıştır. İzole edilen –amirin asetat'ın standart olarak kullanıldığı bu çalışma so- nunda ham ekstrede %.15, Lityazol Cemil'de %0.01 oranında bulunduğu belirlenmiştir. Ayrıca Lityazol Cemil'in alkol miktarı %39.7, alkol derecesi 50 ve LD50 değeri 10 ml/kg (ip) olarak saptanmıştır.