Thorstein Veblen ve Karl Polanyi perspektifinde iktisadi dönüşüm

Abstract

Üretim olanakları ve tüketim ihtiyaçları arasında değişen sınırlar, piyasaların araçsal rasyonalitesi altında belirlenmektedir. Post-modernist göstergelerin okunaksızlığına karşın, 21. yüzyıl toplumu ile iktisadi gerçekliğin bağları somutlaşmaktadır. Üretim ilişkileri, sermaye lehine denetimli birer model görünümü kazanmaktadır. Metalaşmanın nihai sonucu olarak ortaya çıkan esnek üretim, işgücü için seçeneksiz bir varoluş biçimine dönüşmektedir. Bireylerin bu dönüşüme yönelik refleksleri, gösterişçi-gösterge tüketim vasıtasıyla manipüle edilebilmektedir. Piyasaların ihtiyaçlarına göre sınırları genişleyen neoliberalizm, kurumsal-kültürel yapıları piyasa mekanizmasına birer girdi olarak dahil etmektedir. Bireyler, iktisadi birimler olarak geliştirdikleri yaşam anlatısı ile homoeconomicus tipolojisine yakınsamaktadır. Süreç, gelişmiş kültür endüstrisi araçları ile meşruluğunu yeniden üretirken, yerleşik iktisadın argümanları düşünümsel bir yapı biçimini almaktadır. Bu çalışmanın temel motivasyonu açısından metalaşma eğilimi ve bu eğilimin arkasındaki dinamikler, Karl Polanyi’yi işaret etmektedir. Kapitalizmin, evrimsel-antropolojik kritiği ise, Thorstein Veblen’in zengin teorik mirası ile somutlaşmaktadır. Çalışmada, iki büyük sosyal bilimcinin yerleşik paradigmaya karşı geliştirdikleri analizlerin, üretim ve tüketim ilişkilerindeki dönüşümü kavramaya yardımcı olacağı fikri savunulmaktadır.