Kuramda ve Türkiye'de istikrar politikası açısından mali ve parasal işlemler : (Bir model denemesi) 1950-1977

Abstract

Otuz yılı aşkın bir süredir, ekonomistler arasında, ekonomik istikrar politikasında mali ve parasal işlemlerin göreli önemleri ko- nusundaki tartışmalar süre gelmektedir. Bu tartışmalar, özellikle, M.Friedman ve Chicago Okulunun, geleneksel miktar kuramına ve parasal işlemlere karşı yeniden ilgi duymaları ve ulusal gelir ile para arzı kuvvetli ve sürekli bir ilişki saptamalarından sonra başlamıştır. Bilindiği gibi, 1930 yıllarından bu yana ekonomide egemen olan Keynes- yen gelir-harcama kuramı, geleneksel miktar kuramı görüşünün yerine efektif para talebinin (toplam harcamaların) temel olduğu görüşünü getirmekte ve ekonomik istikrar politikasında devletin harcama ve vergi güçlerine güvenmektedir. Ancak, Keynesyen düşüncenin egemen ol- duğu yıllarda-özellikle savaş sonrası dönemde- parasal işlemlere ye- terince önem verilmemesi sonucu, Batı ekonomilerinde görünen yüksek enflasyon oranları nedeniyle, geleneksel miktar kuramının nodern mik- tar kuramı (monetarism) ismi altında yeniden ele alınması, parasal işlemlerin gücü konusunda beslenen inancın yenilenmesini sağlamıştır. Böylece, ekonomik istikrar politikasında mali ve parasal işlemlerin göreli önemleri konusundaki tartışmalar tekrar güncelleşmiştir. Bu konunun gelişmekte olan ülkeler içinde önemini koruduğu söy- lenebilir. Çünkü, bu tür ülkelerde, uzun dönemli amaçların yanında, kısa dönem ekonomik istikrar da aynı ölçüde önemli olabilmektedir. Ülkemizde de, sürekli kısa dönem istikrarsızlık, ekonomik büyüme için öngörülen ereklere ulaşamamanın bir nedeni olmaktadır. Çalışmamızda, gelişmekte olan ülkelerde ekonomik büyüme yanın- da kısa dönemli istikrarında aynı ölçüde önemli olduğu görüşü kabul edilerek, Türkiye'de, mali ve parasal işlemlerin ekonomik faaliyet üzerindeki göreli etkilerinin seçilen model yardımıyla test edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmamız, dört ana konudan oluşmaktadır. Birinci konu, Tür- kiye'de istikrarsızlık kaynaklarını ve onların ekonomik faaliyet üze- rindeki etkilerini belirleme amacına yönelmiştir. Buna göre, önce ekonomik faaliyet ve istikrarın, istikrar açısından ekonomik faaliyet ölçüsünün ve ekonomik faaliyeti etkileyen değişkenlerin belirlendiği bu bölümün ikinci yarısında, gelişmekte olan ülkelerdeki ekonomik dalgalanmalar açısından Türkiye'deki ekonomik dalgalanmalar, çalışma- mızda kapsanan 1950-1977 dönemi için incelenmeğe çalışılmıştır.