Dış borçlanmanın ekonomik ve politik belirleyicileri : farklı gelir düzeyindeki ülkeler için karşılaştırmalı analiz

Abstract

Dış borçlanmanın belirleyicilerinin tespit edilmesi, hem dış borcun sürdürülebilirliği hem de dış borç yönetim politikaları açısından önemlidir. Bu bağlamda dış borçlanmanın belirleyicilerine yönelik yapılan çalışmaların büyük bir kısmının ekonomik faktörler üzerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu çalışmada, ekonomik faktörlerin yanı sıra politik faktörlerin de dış borçlanma üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Dış borçlanmanın makroekonomik faktörler modelinde; cari açık, enflasyon, para arzı, döviz kuru, savunma harcamaları, yurtiçi tasarruflar ve doğrudan yabancı yatırımlar açıklayıcı değişkenler olarak ele alınmıştır. Politik faktörler modelinde ise siyasi rejim, politik istikrar, hükümet sistemleri, yolsuzluk kontrolü, ekonomik büyüme, dış ticari açıklık ve bütçe açıkları kullanılmıştır. Analiz bulgularına göre alt-orta gelirli ülkelerde para arzı, döviz kuru, bütçe açıkları ve politik istikrarın dış borçlanmayı arttırdığı, yolsuzluk kontrolünün ise dış borçlanmayı azalttığı tespit edilmiştir. Üst-orta gelirli ülkelerde ise cari açığın dış borçlanmayı arttırdığı, ekonomik büyüme ve hükümet sistemlerinden başkanlık sisteminin dış borçlanmayı azalttığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgulardan hareketle, ekonomik ve politik faktörlerin etki yönlerinin ve derecelerinin ülke gruplarına göre farklılaştığı sonucuna varılmıştır. Bu farklılıklar, dış borcun sürdürülebilirliğinin sağlanması ve dış borç yönetim politikalarının etkin kullanımı konusunda karar alıcılar için önemli politika çıkarımları sunmaktadır.