Zihinsel yetersizlik gösteren çocuklara kavram öğretiminde doğrudan öğretim ve eşzamanlı ipucuyla öğretimin etkililik ve verimliliklerin karşılaştırılması

Abstract

Bu araştırmada, tek denekli araştırma modellerinden paralel uygulamalar modeli kullanılarak zihinsel yetersizlik gösteren çocuklara, kavram öğretiminde doğrudan öğretim ve eşzamanlı ipucuyla öğretimin etkililik ve verimlilikleri araştırılmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkeni çok, uzun, eski ve kalın kavramları, bağımsız değişkenleri ise doğrudan öğretim ve eşzamanlı ipucuyla öğretim olarak belirlenmiştir. Araştırma, özel eğitim hizmetlerinden yararlanan zihin yetersizlik tanısı almış dört denek ile yürütülmüştür. Çalışmada öğretilmesi hedeflenen dört kavram için, hem doğrudan öğretim hem de eşzamanlı ipucuyla öğretime göre öğretim oturumları planlanırken günlük yoklama, toplu yoklama ve izleme oturumları her iki öğretim yöntemi için de aym şekilde planlanmış ve uygulanmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkenini oluşturan her kavram için 30'ar tane araç seti oluşturulmuş, her araç setinde hedef davranışı örnekleyen bir materyal, o kavramla zıt anlamlı olan kavramı örnekleyen bir materyal hazırlanmıştır. Araştırmanın tüm yoklama, uygulama ve izleme oturumlarında bu araç setleri kullanılmıştır. Karşılaştırma yapabilmek amacıyla iki denekte bir kavram eşzamanlı ipucuyla öğretim kullanılarak öğretilirken, diğer iki denekte aynı kavramların öğretiminde doğrudan öğretim kullanılmıştır. Model gereği bağımsız değişkenlerin dönüşümü, ayın gün içinde iki bağımsız değişken bir saat arayla uygulanarak sağlanmıştır. Araştırmanın tüm oturumları özel bir rehabilitasyon merkezinin bireysel eğitim sınıfında ve bire-bir öğretim düzenlemesi biçiminde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın uygulama sürecince, deneklerle haftada iki gün çalışılmış ve her uygulama gününde bir doğrudan öğretim oturumu, bir eşzamanlı ipucuyla öğretim oturumu olmak üzere iki öğretim oturumu ile bir sonraki öğretim oturumunun öncesinde günlük yoklama oturumu düzenlenmiştir. Araştırmanın uygulama oturumlarında tüm tepkilerin doğru olması halinde, yanlış tepkilerin olması halinde ikinci bir denemenin yapılması nedeniyle maksimum 20 deneme gerçekleştirilmiştir. Her araç seti ile birinci denemede öğrencilerin doğru tepkileri sözel olarak pekiştirilirken yanlış tepkileri görmezden gelinerek aynı araç seti ile bir deneme daha gerçekleştirilmiştir. İkinci denemede de yanlış tepki oluşmuşsa bir sonraki araç seti ile uygulama oturumuna devam edilmiştir. Günlük ve toplu yoklama oturumları ile izleme oturumlarında ise denekler, oturumun sonunda katılımları için sözel olarak pekiştirilmişlerdir.