Sanat ve Pareidolia ilişkisi

Abstract

Pareidolia, her insanda bulunan psikolojik bir fenomen ve apofenidir. Hatalı anlam yükleme olarak tanımlanabilir. Bu fenomen insanın var oluşundan beri varlığını sürdürmektedir. Bazı kaynaklarda, insanın doğada hayatta kalmasını sağlayan bir özellik olduğu belirtilir. Günümüzde pareidolianın tanımı yapılırken daha çok bulutları bir şeylere benzetmekten ya da cansız nesneleri insan yüzlerine benzetmekten söz edilir. İnsan farkında olmasa bile pareidoliayı duyular yoluyla her alanda deneyimleyebilir. Pareidolianın en çok kendini gösterdiği alan günlük hayattır. Pareidolia, sanatta da pek çok sanatçı tarafından hayal gücünü ortaya çıkarmak için kullanılmış, kimi zaman da izleyici tarafından sanat eserlerinde deneyimlenerek anlam sürecinde etkili olmuştur. Eserin anlamına etki eden ya da yaratıcılık için kullanılan bir fenomen olmasına rağmen yapılan araştırmalar göstermiştir ki bu konuda yeterli veri bulunmamaktadır. Pareidolia kavramı yerine şans ya da rastlantı gibi farklı kavramların kullanıldığı gözlemlenmiştir. Bu araştırmanın amacı, pareidolia ile ilgili bilgi sunmak ve sanat eserleri üzerinden incelemelerde bulunarak pareidolia fenomenin sanatçılar tarafından ne şekilde kullanıldığı; izleyici tarafından ne şekilde deneyimlendiğini analiz etmektir. Bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması yöntemi kullanılmıştır. Pareidolia tanımı, günlük yaşamda deneyimlenme biçimi, psikoloji ve bilinçdışı ile ilişkisi ve sanat ilişkisi başlıkları altında ayrı ayrı incelemelerde bulunulmuştur. Sonuç olarak pareidolia fenomeninin sanat alanında da kullanıldığı gözlemlenmiş ve sanat çalışmalarına içerik açısından bir çıkış noktası olarak kullanılabileceği üzerinde durulmuştur. Bu çalışmanın konuyla ilgili bundan sonra yapılacak çalışmalar için bir kaynak oluşturabileceği düşünülmektedir.