Avukatların sınıfsal konumlarındaki değişim : İstanbul örneği

Abstract

Toplumbilimlerinin son yüzyıla damgasını vuran ana başlıklarından biri toplumsal tabakalaşmadır. Toplumsal tabakalaşmaya ilişkin önemli bir tartışma başlığı ise tabakalar arası hareketliliktir. Nitekim yirminci yüzyılın ikinci yarısında hararetlenen orta sınıf tartışmalarında temel meselelerden biri de, orta sınıfların işçileşmesi olmuştur. İşçileşme için ücretlilik ve devamında ücretlerde yaşanan göreli düşüş, emek süreçleri üzerindeki hâkimiyetin mutlak olarak yitimi, sermayenin işlevlerini yerine getirmeye hasredilen sürede yaşanan kısalma, emek süreçlerinin çok sayıda ve her biri tekdüze parçalara ayrılması ile yaşanan iş görme biçimlerindeki değişim ve emek gücünün vasıfsızlaşması gibi bir dizi ölçüt belirlenebilir. Söz konusu ölçütler avukatlık mesleği açısından da gözlemlenebilir. Toplumsal, siyasal ve iktisadi gelişmeler orta sınıf mensubu olan avukatların konumlarını “dışarıdan” etkilerken, bir süredir yaşanmakta olan hukuksal değişim ya da dönüşüm de, avukatların yaptıkları işin niceliğini ve niteliğini “içeriden” etkilemektedir. Hukuksal çıktı, modern ticari işletmenin unsurlarını doğrudan etkilemektedir ve bu çıktının sağlanmasında işlev gören avukatın yeri eskisi gibi sağlam değildir. Hukuk alanı, giderek sermaye birikim rejiminin niteliklerinin belirlendiği bir alan olması nedeniyle kapitalizmin yasalarını içselleştirmekte, böylece hukuksal hizmet metalaşmaktadır. Hukuksal hizmetin metalaşmasına avukatlık bürosunun örgütlenişi ve işin yapılma usullerinde yaşanan değişim eşlik etmektedir. Ayrıca teknolojik gelişmeler, çok sayıda ücretli avukatın istihdamı gibi sebeplere dayalı olarak avukatların toplumsal yapı içerisindeki konumlarının değiştiği görülmektedir.