Milletlerarası hukuk açısından en çok gözetilen ulus kaydı

Abstract

20. yüzyıla damgasını vuran küreselleşme olgusu, milletlerarası ilişkilerde de etkisini göstermiş ve Devletler, birbirleriyle olan ilişkilerini kodlaştırma yönünde büyük bir ilerleme sağlamışlardır. Çalışmamızın konusunu oluşturan "En Çok Gözetilen Ulus Kaydı", milletlerarası andlaşmaların her türünde karşımıza çıkabilen, ayırıcı özelliği olarak da, andlaşma yapan tarafların karşılıklı ilişkilerinde, tarafların diğer Devletlerle olan ilişkileri açısından eşitliği sağlamayı amaç edinen bir kayıttır. Bu kayıtla, andlaşmanın tarafı olan Devletler birbirlerine, üçüncü Devletlere tanımış oldukları ya da daha sonradan tanıyacakları ayrıcalıkları -tek taraflı ya da karşılıklı olarak- tanımayı taahhüt ederler. Bu kayıt bir andlaşma hükmü olmasından dolayı, egemen ve eşit Devletlerin serbest iradeleriyle oluşturulmaktadır. Ancak milletlerarası ilişkilerin kodlaştırılmasında önemli etkisi olan milletlerarası teşkilatların da etkisiyle, özellikle ticari alanlarda, bu kaydın belli ilkeler etrafında oluşturulması her geçen gün kabul görmektedir. Kayıt, ilk ortaya çıktığı dönemlerden günümüze kadar, oldukça değişik uygulamalara konu olmuş ve zaman zaman milletlerarası anlaşmazlıklara da neden olmuştur. Günümüzde dünya ticaretine yön veren Dünya Ticaret Örgütü de, temel ilke olarak eşitliği, bu ilkenin aracı olarak da en çok gözetilen ulus kaydını kabul etmektedir. Kaydın ve uygulamalarının ekonomik yönden sıkça tartışıldığı bir ortamda, hukuki yönlerinin de ayrıntılarıyla ortaya konması gereklidir.